Pakkhikabhattādikathā
Yan ti bhattaṃ diyyatīti sambandho .
Cātuddasīpañcaddasīpañcamīaṭṭhamīti abhilakkhitesūti yojanā .
Kammappasutehīti kammūpacayehi .
Imehi pāṭhehi pakkhesu dātabbaṃ pakkhikan ti vacanatthaṃ dasseti .
Tan ti pakkhikabhattaṃ .
‘‘ Hotī ’’ ti pade vuttakattā ,‘‘ gāhetvā ’’ ti pade dhātukammaṃ ,‘‘ bhuñjitabban ’’ ti pade vuttakammaṃ .
Sabbesan ti bhikkhūnaṃ .
Yesan ti bhikkhūnaṃ .
Mandāti appā .
Tan ti salākabhattaṃ .
Paṇītaṃ dentīti paṇītaṃ katvā denti .
Lūkhabhattan ti asiniddhabhattaṃ .
Yaṃ bhattaṃ attanā bhuñjati , tadeva diyyatīti yojanā .
Iminā uposathe dātabbaṃ uposathikan ti vacanatthaṃ dasseti .
Uposatheti uposathadivase .
Ettha ca pañcaddasiyaṃ sace dāyakā ‘‘ pakkhikan ’’ ti vatvā denti , pakkhikaṃ nāma .
Atha ‘‘ uposathikan ’’ ti vatvā denti , uposathikaṃ nāmāti viseso .
Pāṭipadeti pāṭipadadivase .
Uposathakammenāti uposathakammena hetubhūtena .
‘‘ Pāṭipade diyyanakadānan ’’ ti iminā pāṭipade dātabbaṃ pāṭipadikan ti vacanatthaṃ dasseti .
Tampi ubhayan ti uposathikapāṭipadikavasena ubhayampi taṃ bhattaṃ .
Iti imānīti ettha imasaddena itisaddassa imasaddatthabhāvo dassito hoti .
Sattapi bhattānīti imasmiṃ senāsanakkhandhake āgatāni saṅghabhattādīni sattapi bhattāni .
Aparānipi cattāri bhattānīti sambandho .
Tatthāti catūsu bhattesu .
‘‘ Āgantukānaṃ dinnan ’’ tiādinā āgantukabhattan ti padassa catutthīmajjhelopasamāsaṃ dasseti .
Aññattha pana ‘‘ āgantukassa atthāya ābhatan ’’ tiādinā chaṭṭhīmajjhelopasamāsaṃ dasseti .
Etthāti catūsu
M0.513 bhattesu .Sabbesan ti bhikkhūnaṃ .
Eko āgantuko nisīdatīti sambandho .
Tenāti paṭhamaāgantukena .
Yoti
V2.151 āgantuko .Āgantvāpīti pisaddo garahattho , pacchā pana pagevāti attho .
Tena gaṇhitabbanti yojanā .
‘‘ Āgatadivaseyevā ’’ ti iminā na dutiyadivasādīsu bhuñjitabbanti dasseti .
Katthacīti kiñci ṭhānaṃ .
Tan ti āgantukabhattaṃ .
Nibandhāpitan ti niccaṃ ṭhapitaṃ .
Asanasālāyan ti antogāme asanasālāyaṃ .
Asatīti asantesu .
Āvāsikopīti pisaddo na gamikoyevāti dasseti .
Yathā āgantukabhattaṃ dve vā tīṇi vā satta vā divasāni labbhati , evaṃ idaṃ gamiyabhattaṃ na labbhatīti yojanā .
Panthan ti maggaṃ .
Rundhantīti pidahanti .
Udakaṃ vā rundhatīti sambandho .
Ete upaddaveti corādayo ete upaddave .
Oḍḍetvāti ṭhapetvā .
Etassāti mahāgilānassa .
Puna etassāti anāgatassa mahāgilānassa .
Sappāyabhojanan ti gilānānaṃ sappāyabhojanaṃ .
Missakayāgun ti nānātaṇḍule missetvā pacitaṃ yāguṃ .
Na kuppatīti na vikāraṃ karoti .
Idampīti gilānupaṭṭhākabhattampi .
Tatthāti tasmiṃ kule .
Assāti gilānassa .
Evaṃ dinnānīti evaṃ vakkhamānanayena dinnāni honti .
Piṇḍapātikānampi vaṭṭatīti ‘‘ bhikkhan ’’ ti kappiyavohārena vuttattā piṇḍapātikānampi vaṭṭati .
Na vaṭṭatīti ‘‘ bhattan ’’ ti akappiyavohārena vuttattā na vaṭṭati .
Aparānipi tīṇi bhattānīti sambandho .
Tatthāti tīsu bhattesu .
Dhurabhattan ti ettha dhurasaddassa dhuvasaddena atthato sadisattā niccatthoti āha ‘‘ niccabhattaṃ vuccatī ’’ ti .
Tan ti dhurabhattaṃ .
Tatthāti duvidhesu .
‘‘ Saṅghike ’’ ti pāṭhaseso yojetabbo .
Puggalikepīti pi saddo ‘‘ saṅghike ’’ ti padaṃ apekkhati .
Pacchāti paṭhamaṃ ‘‘ bhikkhaṃ gaṇhathā ’’ ti vuttavacanato , vuttavacanassa vā paraṃ .
Kuṭiṃ
M0.514 katvā dātabbaṃ bhattaṃ kuṭibhattan ti dassento āha ‘‘ kuṭibhattaṃ nāmā ’’ tiādi .Yan ti bhattaṃ , nibandhāpitanti sambandho , senāsanavāsino bhikkhūti sambandho .
Yaṃ panāti bhattaṃ pana , dinnanti sambandho .
Tassevāti puggalasseva .
Tasmin ti puggale .
Vārena
V2.152 , vāraṃ gahetvā vā dinnaṃ bhattaṃ vārabhattan ti dassento āha ‘‘ vārabhattaṃ nāmā ’’ tiādi .Tampīti vārabhattampi .
Nigamanavasena sampiṇḍetvā dassento āha ‘‘ iti imāni cā ’’ tiādi .
Aṭṭhakathāyan ti mahāaṭṭhakathāyaṃ , vuttānīti sambandho .
Tatthāti catūsu bhattesu .
Vihāre uppannaṃ bhattaṃ vihārabhattan ti dassento āha ‘‘ vihārabhattaṃ nāmā ’’ tiādi .
Tatruppādabhattan ti tasmiṃ vihāre dinnakhettavatthuādīhi uppādabhattaṃ .
Tan ti vihārabhattaṃ .
Yathāti yenākārena , paṭiggahiyamāneti sambandho .
Aṭṭhannaṃ samūho , aṭṭha parimāṇāni yassāti vā aṭṭhako , tassa dinnaṃ bhattaṃ aṭṭhakabhattaṃ .
Evaṃ catukkabhattan ti etthāpi .
Tamevatthaṃ dassento āha ‘‘ aṭṭhannaṃ bhikkhūnaṃ demā ’’ tiādi .
Mahābhisaṅkhārikenāti sabbinonītādīhi mahanto abhisaṅkhāro mahābhisaṅkhāro , so etassa atthīti mahābhisaṅkhāriko , tena atirasakapūvena patte pakkhipitvāti sambandho .
‘‘ Thaketvā dinnan ’’ ti iminā gūhitvā dātabbaṃ guḷhakaṃ , tameva bhattaṃ guḷhakabhattan ti vacanatthaṃ dasseti .
Idhāti imasmiṃ loke .
Ekacce manussā dentīti sambandho .
‘‘ Bhikkhuparicchedajānanatthaṃ guḷake dentī ’’ ti iminā guḷakena bhikkhū gaṇetvā dātabbaṃ bhattaṃ guḷakabhattan ti vacanatthaṃ dasseti .
Ettha ca purimanaye ḷakāre hakārasaṃyogo atthi , pacchimanaye natthīti daṭṭhabbaṃ .
Guḷapiṇḍagaṇanāya bhikkhugaṇanaṃ jānāti .
Itītiādi nigamanaṃ .
Cīvarabhājanīyaṃ vuttanti sambandho .
Sabbiādīsu bhesajjesūti niddhāraṇe bhummaṃ ,‘‘ sabbissā ’’ ti padaṃ ‘‘ kumbhasatampī ’’ ti pade nissitasambandho .
Pacchā
M0.515 āgatānaṃ dātabbamevāti dutiyabhāge adātabbeyeva pacchā āgatānaṃ dātabbameva .Sabbasannipātaṭṭhāneyevāti sabbesaṃ bhikkhūnaṃ sannipātaṭṭhāneva .
Bhājanīyabhaṇḍaṃ nāma bhājanaṭṭhānaṃ sampattasseva pāpuṇāti , na asampattassa .
Sabbasannipātaṭṭhāne ca yebhuyyena sampatto hoti , tena vuttaṃ ‘‘ sabbasannipātaṭṭhāneyevā ’’ ti .
Yathāṭhitaṃyevāti kiñci abhājetvā yathāṭhitaṃyeva .
‘‘ Duggahitan ’’ ti vatvā tadatthaṃ dassento āha ‘‘ taṃ gatagataṭṭhāne saṅghikameva hotī ’’ ti .
Āvajjetvāti pariṇāmetvā .
Tampīti thālake
V2.153 pakkhittaṃ sabbimpi .Thinan ti ghanabhāvena tiṭṭhatīti thinaṃ , ghananti vuttaṃ hoti .
Vuttaparicchedatoti ‘‘ dasa bhikkhū , daseva ca sabbikumbhā ’’ ti vuttaparicchedato .
Gāthāyaṃ pāḷin ti vinayapāḷiṃ .
Aṭṭhakathañcevāti tassā aṭṭhakathañceva .
Vicakkhaṇoti vividhaṃ atthaṃ cakkhati passatīti vicakkhaṇo .
Evan ti yathāvuttanayena .
Tatrāyaṃ yojanā – evaṃ vicakkhaṇo bhikkhu pāḷiṃ , aṭṭhakathañceva oloketvā appamattova hutvā saṅghike paccaye bhājayeti .
Iti paccayabhājanīyakathāya yojanā samattā .
Upaḍḍhabhāgoti bhikkhūnaṃ laddhabhāgato upaḍḍho bhāgo .
Sesaṃ suviññeyyameva .
Iti senāsanakkhandhakavaṇṇanāya yojanā samattā .