1. Kammakkhandhakaṃ
1. Tajjanīyakammakathā
1. Cūḷavaggassa
V2.65 paṭhame kammakkhandhake evamattho veditabboti yojanā .‘‘ Cūḷavaggassā ’’ ti padaṃ ‘‘ kammakkhandhake ’’ ti pade avayavisambandho .
Tāvāti pārivāsikakkhandhakādito
V2.66 , pārivāsikkhandhakādīnaṃ vā paṭhamaṃ .Cevasaddo ca casaddo ca ‘‘ paṇḍukalohitakā ’’ ti padassa asamāhāradvandavākyaṃ dīpenti .
Nissayānaṃ nāmaṃ nissitesu upacāravasena tesaṃ saddhivihārikaantevāsikāpi paṇḍukalohitakanāmāyeva hontīti dassento āha ‘‘ tesaṃ nissitakāpī ’’ tiādi .
Pisaddena upacāratthaṃ sampiṇḍeti .
‘‘ Suṭṭhu balavan ’’ ti iminā balavābalavan ti dvinnaṃ saddānaṃ pariyāyabhāvena vuttattā atisayatthoti dasseti .
‘‘ Balavabalavan ’’ ti vattabbe vācāsiliṭṭhavasena dīghaṃ katvā evaṃ vuttaṃ .
Paṭivadathāti paṭicchannaṭṭhāne kathetha .
Iminā paṭimantethāti ettha mantadhātuyā guttabhāsanatthaṃ dasseti .
Atthesu karaṇabhāsanakiccesu alaṃ samatthāti alamatthā , tesaṃ visesenāti alamatthatarāti dassento āha ‘‘ samatthatarā ’’ ti .
Adhammakammadvādasakakathā
4. Asammukhā
M0.410 katantiādīsu evaṃ vinicchayo veditabboti yojanā .Sammukhehi virahitā asammukhāti dassento āha ‘‘ saṅghadhammavinayapuggalasammukhānaṃ vinā katan ’’ ti .
‘‘ Appaṭipucchitvā ’’ ti iminā appaṭipucchāti ettha tvāpaccayassākārabhāvaṃ dasseti .
Tassevāti cuditakasseva .
Adesanāgāminiyāti ettha akārassa aññatthaṃ dassento āha ‘‘ pārājikā … pe … vā ’’ ti .
Etthāti tajjanīyakamme .
Nava padāti navasu padesu , niddhāraṇe cetaṃ paccattavacanaṃ .
Purimakesu tīsu tikesu vuttesu navasu padesūti yojanā .
‘‘ Ekekan ’’ ti padena sambandhitabbaṃ .
Imehīti imehi dvīhi padehi .
Dvādasa tikāti purimehi tīhi tikehi nava tike missetvā dvādasa .
Sukkapakkhesupīti paṭisedhavirahavasena sukkesu pakkhesupi .
6.‘‘ Pabbajitānan ’’ ti iminā gihīnaṃ ananulomikataṃ nivatteti .
Sahasokitādīhīti ādisaddena sahanandiṃ saṅgaṇhāti .
Imasmiṃ ṭhāne sabbaaṭṭhakathāpotthakesu ‘‘ na upasampādetabbanti upajjhāyena hutvā na upasampādetabban ’’ ti pāṭhato paṭṭhāya yāva ‘‘ na sampayojetabbanti aññamaññaṃ yojetvā kalaho na kāretabbo ’’ ti pāṭho atthi , tāva aṭṭhārasasammāvattanavattānaṃ saṃvaṇṇanāpāṭho likhito , so pāṭho imasmiṃ ṭhāne na likhitabbo .
Kasmā ?
Pāḷikkamānuppattābhāvato , aṭṭhakathāyameva ‘‘ aṭṭhārasa sammāvattanavattāni pārivāsikakkhandhake vaṇṇayissāmā ’’ ti vakkhamānattā , yathāvacanañca pārivāsikakkhandhake ( cūḷava . aṭṭha .76) saṃvaṇṇitatthā ca .
Tasmā so pāṭho na porāṇapāṭho hoti , pacchā pakkhittapāṭhoti daṭṭhabbo .
Tiṇṇaṃ
V2.67 bhikkhave bhikkhūnantiādi vuttanti sambandho .Ekekenāpīti tīsu aṅgesu ekekenāpi .
Iminā avayavavākyanibbattivasena kammārahabhāvaṃ dasseti .
Hīti saccaṃ .
Niyassassa visesena abhiṇhāpattikattaṃ aṅgaṃ iti vuttanti yojanā .
Ettha ākāravācako
M0.411 itisaddo luttaniddiṭṭhoti daṭṭhabbaṃ .Eseva nayo anantarepi .
Tajjīyati anena vinayakammenāti tajjanīyaṃ , tameva kammaṃ tajjanīyakammaṃ .
‘‘ Nissāya te vatthabban ’’ ti niyassīyati bālo bhajāpīyati anena vinayakammenāti niyassaṃ , divādigaṇikattā sakārassa dvebhāvo hoti ‘‘ nassaṃ vassan ’’ tiādīsu viya , niyassameva kammaṃ niyassakammaṃ .
Gāmādito pabbājiyati anena vinayakammenāti pabbājanīyaṃ , tameva kammaṃ pabbājanīyakammaṃ .
Tīsūti bhaṇḍanakārakaabhiṇhāpattikakuladūsakavasena tividhesu aṅgesu .
Yena kenaci aṅgenāti sambandho .
Yadi sabbāni kammāni kātuṃ vaṭṭatīti yojanā .
Evaṃ sati campeyyakkhandhake ( mahāva .400 ādayo ) vuttaṃ idaṃ vacanaṃ virujjhatīti sambandho .
Vacanatthanānattatoti vacanassa ca atthassa ca nānābhāvato .
Tamevatthaṃ vitthārento āha ‘‘ tajjanīyakammārahassāti imassa hī ’’ tiādi .
Tattha ‘‘ tiṇṇaṃ bhikkhave ’’ tiādivacanassa aṅgasambhavo atthoti yojanā .
Tasmāti yasmā na virujjhati , tasmā .
Saṅghena kataṃ hotīti sambandho .
Iminā lakkhaṇena tajjanīyādikammārahassa tassa bhikkhussāti yojanā .
Evaṃ kammasanniṭṭhānatthaṃ dassetvā aṅgasambhavatthaṃ dassento āha ‘‘ yassa panā ’’ tiādi .
Tattha yassāti bhikkhussa , atthīti sambandho .
Bhaṇḍanakārakādīsūtiādisaddena abhiṇhāpattikakuladūsakāni saṅgaṇhāti .
Ākaṅkhamāno saṅgho kareyyāti sambandho .
Kammārahan ti kammassa , kamme vā arahaṃ .
Etthāti kammakkhandhake .
Pubbenāti pubbe vuttena campeyyakkhandhakena .
Aparan ti apare vuttaṃ kammakkhandhakaṃ .
Sametīti samaṃ gacchati .
Tatthāti kammesu , tajjanīyakammeti sambandho , aṅgesu vā , bhaṇḍanakārakavasenāti sambandho .
Atha khoti tathā vuttāpīti attho .
Karontena kammavācāvācakenāti sambandho .
Hīti phalajotako .
Bhūtena vatthunāti tacchena vatthunā .
Aññassa kammassāti tajjanīyakammato aññassa kammassa .
Kasmā bālassa abyattassa āpattibahulassa
M0.412 tajjanīyakammaṃ kātabbanti yojanā .Idampīti tajjanīyakammampi .
Sabbatthāti sabbesu kammesu .
Nappaṭippassambhetabbaaṭṭhārasakādikathā
8. Pannalomāti patitamānalomā .
Etan ti vattaṃ .
Netthāran ti ettha aphuṭṭhakkharasaṃyoge parassa
V2.68 takārassa thakāro hoti , tasmā dutiyakkharena pāṭho yutto .Yenāti vattena .
Nissāraṇāti nissāraṇato .
Dasa vā divasāni , pañca vā divasāni pūretabbanti yojanā .
Hīti saccaṃ .
Ettakenāti etappamāṇena dasapañcadivasena .
2. Niyassakammakathā
11. Apissu bhikkhū pakatāti ettha nipātānamanekatthattā idha apissusaddo niccattho hoti .
Pakatasaddo ‘‘ kukkuccapakatā ’’ tiādīsu ( pārā . aṭṭha .1. tatiyasaṅgītikathā ; pāci . aṭṭha .438) abhibhavanattho , idha pana byāvaṭatthoti dassento āha ‘‘ niccaṃ byāvaṭā hontī ’’ ti .
3. Pabbājanīyakammakathā
27. Etthāti assajipunabbasukavatthumhi .
Kāyikoti ettha kāyena kīḷatīti kāyikoti vacanatthaṃ dassento āha ‘‘ kāyakīḷā vuccatī ’’ ti .
‘‘ Eseva nayo ’’ ti iminā vācāya kīḷatīti vācasiko , kāyiko ca vācasiko ca kāyikavācasikoti vacanatthaṃ atidisati .
Ettha ca pacchimavacanattho samāhāradvando , samāhāradvandepi katthaci pulliṅgamicchanti saddavidū ‘‘ dhammavinayo ’’ tiādīsu ( vibha . aṭṭha .509) viya .
Kāyadvārapaññattasikkhāpadaṃ vītikkamatīti kāyikoti vacanatthaṃ dassento āha ‘‘ kāyadvāre paññattasikkhāpadavītikkamo vuccatī ’’ ti .
Kāyena paññattasikkhāpadaṃ vītikkametīti kāyikoti vacanatthopi yujjateva .
‘‘ Upahananaṃ vuccatī ’’ ti iminā upahananaṃ upaghātaṃ , tameva upaghātikan ti
M0.413 vacanatthaṃ dasseti .‘‘ Nāsanan ’’ ti iminā hanadhātuyā hiṃsanatthaṃ dasseti .
Paṭikkhittavejjakammādivasena telapacanaariṭṭhapacanādīni kāyiko micchājīvo nāmāti yojanā .
Iminā micchājīvassa sarūpaṃ dasseti .
4. Paṭisāraṇīyakammakathā
33. Sudhammavatthusmiṃ evamattho veditabboti yojanā .
Anapaloketvāti ettha apapubbo lokasaddo āpucchanatthoti āha ‘‘ na āpucchitvā ’’ ti .
34. Kin ti
V2.69 kiṃ nāma khādanīyabhojanīyaṃ .Voti tumhehi .
Gahapatīti ālapanapadaṃ .
Therānaṃ atthāyāti sambandho .
Paṭiyattan ti paṭiyāditaṃ .
‘‘ Etaṃ avocā ’’ ti iminā etadavocāti ettha niggahitādesasandhiṃ dasseti .
Yadidan ti saddo ‘‘ tilasaṃguḷikā ’’ ti padena yojitattā itthiliṅgoti āha ‘‘ yā ayan ’’ ti .
Tilasakkhalikāti tilena saṃsaṭṭhā sakkhalikā .
‘‘ Sā natthī ’’ ti iminā uttaravākye yaṃsaddassa pubbavākye taṃsaddāpekkhataṃ dasseti .
Eko purisoti sambandho .
Pūviyoti pūvaṃ , pūvena vā kayavikkayo .
Tenāti kāraṇena .
Nan ti gahapatiṃ .
Theroti sudhammatthero .
Yadeva kiñcīti ettha kiñci eva yaṃ vacananti dassento āha ‘‘ kiñcideva tilasaṃguḷikāvacanan ’’ ti .
Idan ti imaṃ atthaṃ .
Soti kukkuṭapotako .
Kākavassitan ti kākassa vassitaṃ , neva akāsīti sambandho .
Tayāpīti pisaddo kukkuṭapotakaṃ apekkhati .
Neva bhikkhuvacanaṃ vuttaṃ , na gihivacanaṃ vuttaṃ , iti imamatthaṃ dassetīti yojanā .
Adhammakammādidvādasakakathā
39. Purimehi kammehīti sambandho .
Tatthāti aṅgesu .
Yathā parisakkiyamāne gihino lābhaṃ na labhantīti yojanā .
Paripubbo sakkadhātu parakkamatthoti āha ‘‘ parakkamanto ’’ ti .
Tatthāti anatthādīsu
M0.414 .Atthabhaṅgoti gihīnaṃ atthassa bhaṅgo .
Avasanan ti gihīnaṃ avasanaṃ .
Gihīnan ti ettha sāmyatthe sāmivacananti āha ‘‘ gihīnaṃ santike ’’ ti .
Yathā kariyamāne sacco hoti , evaṃ na karotīti yojanā .
Ekaṅgenāpīti pisaddo sambhāvanattho , tato adhikehi aṅgehi kā nāma kathāti dasseti .
Etthāti paṭisāraṇīyakamme .
Paṭimukhaṃ attano dosaṃ sarāpetabbaṃ anena vinayakammenāti paṭisāraṇīyaṃ , tameva kammaṃ paṭisāraṇīyakammaṃ .
5. Āpattiyā adassane ukkhepanīyakammakathā
46. Saṃsathāti ettha saṃsadhātuyā kathanatthaṃ dassento āha ‘‘ ārocethā ’’ ti .
Tumhe saṃsatha , kathethāti attho .
50. Bhaṇḍanakārako hotītiādi kāraṇūpacāravasena vuttoti āha ‘‘ bhaṇḍanādipaccayā ’’ tiādi .
Bhaṇḍanakārakādi kāraṇaṃ , tena āpannā āpatti phalaṃ , tassā adassane ukkhepanīyakammaṃ kātabbanti adhippāyo .
Tassāti āpattiyā .
51. Etthāti
V2.70 ukkhepanīyakamme .Tatthāti tecattālīsavattesu .
Anuddhaṃsetabboti ettha dhaṃsadhātuyā gatyatthaṃ paṭikkhipanto āha ‘‘ na codetabbo ’’ ti .
‘‘ Rajonuddhaṃsatī ’’ tiādīsu ( bu . vaṃ .2.101) hi dhaṃsadhātu gatyatthe vattati .
‘‘ Na bhikkhu bhikkhūhī ’’ ti ettha soyeva bhikkhu teheva bhikkhūhīti atthaṃ nivārento āha ‘‘ añño bhikkhu aññehi bhikkhūhī ’’ ti .
Na gihiddhajoti ettha gihīnaṃ dhajo gihiddhajoti vutte odātavatthādīnīti āha ‘‘ odātavatthānī ’’ tiādi .
Na titthiyādipadattayan ti ‘‘ na titthiyā sevitabbā , bhikkhū sevitabbā , bhikkhusikkhāya sikkhitabban ’’ ti padānaṃ tayaṃ .
‘‘ Na apasādetabbo ’’ ti iminā na āsādetabboti ettha āpubbasadadhātuyā apapubbasadadhātuyā samānabhāvaṃ dasseti .
‘‘ Anto vā bahi vāti ’’ ettha kassa anto vā bahi vāti āha ‘‘ vihārassā ’’ ti .
Sesaṃ sabbaṃvattanti
M0.415 yojanā .Imināti āpattiyā adassane ukkhepanīyakammena .
65. Tassāti āpattiyā .
Idhāti pāpikāya diṭṭhiyā appaṭinissagge kate ukkhepanīyakamme .
Āpattiadassanādīsu uddharitvā khipīyati apanīyati anena vinayakammenāti ukkhepanīyaṃ , tameva kammaṃ ukkhepanīyakammaṃ .
Iti kammakkhandhakavaṇṇanāya yojanā samattā .