Ekuttarikanayo dukavāravaṇṇanā
322. Dukesu acittakā āpattīti sambandho .
Bhūtārocanāpattīti pācittiyāpatti .
Abhūtārocanāpattīti pārājikathullaccayāpatti .
Padasodhammādikātiādisaddena uttarichapañcavācā saṅgahitā .
Mañcapīṭhādīnan tiādisaddena bhisiādayo saṅgaṇhāti .
Anāpucchāgamanādīsūti ādisaddena anuddharitvā gamanaṃ saṅgaṇhāti .
Sapuggaloti so attasaṅkhāto puggalo sapuggalo .
Parapuggaloti paro puggalo parapuggalo .
Garukan ti saṅghādisesaṃ .
Lahukan ti pācittiyaṃ .
Puna garukan ti pārājikaṃ .
Puna lahukan ti pācittiyameva .
Aṅgulimattampīti pi saddena kesaggamattampīti atthaṃ sampiṇḍeti .
Tan ti mañcapīṭhaṃ .
Gamiyo āpajjati nāmāti sambandho .
‘‘ Ādiyanto āpajjati nāmā ’’ tiādinā atthāpatti ādiyanto āpajjatīti pāḷiyaṃ ādiyanto hutvā āpajjati āpatti atthīti yojanānayaṃ dasseti .
Evañhi sati ‘‘ āpajjatī ’’ ti ākhyātapadaṃ ‘‘ atthī ’’ ti kiriyantaraṃ apekkhitvā kattā hotīti daṭṭhabbaṃ .
Atha vā ādiyanto puggalo yaṃ āpattiṃ āpajjati , sā āpatti atthīti yojanā .
Eseva nayo aññesupi .
Mūgabbatādīnīti ādisaddena govatakukkuravatādīni saṅgaṇhāti .
Pārivāsikādayo āpajjantīti sambandho .
Tajjanīyādikammakatā vā puggalāti yojanā .
Asamādiyantā
M0.568 āpajjantīti asamādiyantā hutvā āpajjanti .Teti puggale .
Karonto āpajjati nāmāti karonto hutvā āpajjati nāmāti yojanā .
Evaṃ dento āpajjati nāmātiādīsupi .
Ekarattachārattasattāhadasāhamāsātikkamesūti ‘‘ ekarattampi ticīvarena vippavaseyyā ’’ ti ( pārā .475-476) ca ‘‘ chārattaparamaṃ tena bhikkhunā tena cīvarena vippavasitabban ’’ ti ( pārā .653) ca ‘‘ sattāhaparamaṃ sannidhikārakaṃ paribhuñjitabban ’’ ti
V2.200 ( pārā .622-623) ca ‘‘ dasāhaparamaṃ atirekacīvaraṃ dhāretabban ’’ ti ( pārā .462-463) ca ‘‘ māsaparamaṃ nikkhipitabban ’’ ti ( pārā .499-500) ca vuttakālātikkamesu .Imaṃ pana āpattiṃ āpajjati nāmāti sambandho .
Yasmiṃ pakkhe nisinnoti yasmiṃ pakkhe sayaṃ nisinno .
Tesan ti attano pakkhe nisinnānaṃ , nānāsaṃvāsakanti sambandho .
Yesan ti sakapakkhe nisinnānaṃ .
Kammaṃ kopetīti nānāsaṃvāsakattā kammaṃ kopeti .
Itaresan ti parapakkhe nisinnānaṃ .
Hatthapāsaṃ anāgatattā kammaṃ kopetīti yojanā .
‘‘ Eseva nayo ’’ ti vuttavacanaṃ vitthārento āha ‘‘ yesaṃ hī ’’ tiādi .
Yesan ti sakapakkhe vā parapakkhe vā nisinnānaṃ yesaṃ bhikkhūnaṃ .
Soti bhikkhu .
Āpajjitabbatoti āpajjitabbabhāvato .
Iminā puggalena chahi samuṭṭhānehi āpajjitabbāti āpattiyoti vacanatthaṃ dasseti .
Kammena vā salākaggāhena vāti ettha uddeso kamme lakkhaṇahāranayena saṅgahaṃ gacchati , vohārānussāvanā salākaggāheti dassento āha ‘‘ uddeso ceva … pe … ekan ’’ ti .
Pubbabhāgāti saṅghabhedassa pubbabhāge pavattā .
Pamāṇan ti saṅghabhedassa kāraṇaṃ .
Addhānahīno nāmāti ettha addhānasaddo kālapariyāyoti āha ‘‘ ūnavīsativasso ’’ ti .
Theyyasaṃvāsakādayotiādisaddena titthiyapakkantakabhikkhunīdūsakapañcānantariyā saṅgahetabbā .
Aṭṭha abhabbapuggalā
M0.569 karaṇadukkaṭakā nāma hontīti yojanā .Ettha kattabbanti karaṇaṃ , kammaṃ , duṭṭhu kattabbanti dukkaṭaṃ , kammameva .
Karaṇaṃ dukkaṭametassāti karaṇadukkaṭako .
Visesanaparanipāto ‘‘ agyāhito ’’ tiādīsu viya .
Tadevatthaṃ dassento āha ‘‘ dukkaṭakiriyā ’’ tiādi .
No ca yācatīti ettha yācadhātuyā padhānakammaṃ dassento āha ‘‘ upasampadan ’’ ti ,‘‘ saṅghan ’’ ti apadhānakammamānetabbaṃ .
Tepiṭakoti tipiṭakaṃ vācuggatavasena dhārako .
Āṇāyapīti pisaddo ‘‘ matenapī ’’ ti atthaṃ sampiṇḍeti .
Yācantassevāti nissayaṃ ācariyaṃ yācantasseva .
Yaṃ vatthuṃ ajjhācaranto āpattiṃ āpajjati , taṃ vatthu sātisāraṃ nāmāti yojanā .
Upaghātikāti ettha upahanantīti upaghātā , teyeva upaghātikāti dassento āha ‘‘ upaghātā ’’ ti .
Tatthāti dvīsu upaghātikesu .
Dve venayikāti ettha vinayena siddhā venayikāti dassento āha ‘‘ vinayasiddhā ’’ ti .
‘‘ Dve atthā ’’ ti iminā ṇikasaddassa sarūpaṃ dasseti
V2.201 .Paññattānulomaṃ nāma daṭṭhabbanti sambandho .
Paccayaghātoti paccayassa ghāto .
Iminā setughātoti ettha setusaddo paccayavācakoti dasseti .
Cittassāpīti pisaddo pageva kāyavācānanti dasseti .
Itipīti pisaddo dutiyatthasampiṇḍano .
‘‘ Pamāṇenā ’’ ti iminā mattakāritāti ettha mattasaddo pamāṇatthoti dasseti .
‘‘ Karaṇan ’’ ti iminā kāritāti taddhitabhāvaṃ kitabhāvena dasseti sabhāgattā .
Kāyadvārikan ti kāyadvāre pavattaṃ āpattiṃ .
Iminā āpajjatīti padassa kammaṃ dasseti .
Kāyeneva vuṭṭhātīti kāyasāmaggiyā dānattā kāyeneva vuṭṭhāti .
Sīsamakkhanādīti ādisaddena pādamakkhanādiṃ saṅgaṇhāti .
Tan ti bhāraṃ .
‘‘ Nittharituṃ vīriyaṃ ārabhatī ’’ ti iminā vahanākāraṃ dasseti .
Thero samānoti yojanā .
Navahanākāraṃ dassento āha ‘‘ anujānāmī ’’ tiādi .
‘‘ Kukkuccāyitvā karotī ’’ ti iminā kukkuccasaddassa
M0.570 nāmadhātuṃ dasseti .‘‘ Divā ca ratto cā ’’ ti iminā abhiṇhaṃ āsavavaḍḍhanaṃ dasseti .
Tattha tatthāti tesu tesu vibhaṅgakkhandhakesu .
Iti dukavāravaṇṇanāya yojanā samattā .