26. Pañcābādhavatthukathā
88. Magadhesūti ettha bahuvacanapadena vuttattā janapadassa nāmanti āha ‘‘ magadhanāmake janapade ’’ ti .
Amanussānañcāti manussehi aññasattānañca .
Ussannasaddo ca ussadasaddo ca vuḍḍhippattapariyāyoti āha ‘‘ ussannā vuḍḍhippattā ’’ ti .
‘‘ Phātippattā ’’ ti iminā tamevatthaṃ dasseti .
Tehīti kuṭṭhādīhi pañcahi ābādhehi .
Tatthāti kuṭṭhādīsu pañcasu ābādhesu .
Ābādhikaṃ ābhuso bādhati pīḷetīti ābādho , aṅgapaccaṅgaṃ kuṭati chindatīti kuṭṭhaṃ .
‘‘ Rattakuṭṭhaṃ vā ’’ tiādīsu vāsaddena setakuṭṭhādīnipi saṅgaṇhāti .
Kīṭibha daddu khajju ādippabhedampīti kīṭibho ca daddu ca khajju ca kīṭibhadaddukhajjuyo
M0.238 , tā ādayo yesaṃ kuṭṭhānanti kīṭibhadaddukhajjuādayo , tesaṃ pabhedo kīṭibhadaddu khajjuādippabhedo , tampi .Tattha kīṭibhoti kīṭa ibhoti padavibhāgo kātabbo .
Tattha kīṭoti kimi .
Iminā kīṭakulāvakaṃ ‘‘ kīṭo ’’ ti gahetabbaṃ , kīṭo viyāti kīṭo , kuṭṭhaviseso .
Ibhoti gajo .
Iminā gajassa sabalaṃ ‘‘ ibho ’’ ti gahetabbaṃ .
Ibho viyāti ibho , kuṭṭhaviseso .
Kīṭoyeva ibho kīṭibho , kuṭṭhābādhaviseso , yaṃ loke ‘‘ kuṭṭābādha viseso ’’ iti voharanti .
Daddūti kacchu .
Sā hi sarīraṃ daṃsati vidaṃsati , hiṃsatīti vā dadduti vuccati .
Ekassa dakārassa rakāraṃ katvā ‘‘ daddu ’’ tipi pāṭho .
Yaṃ loke ‘‘ pve ?
’’ Iti voharanti .
Khajjūti kaṇḍuvanaṃ .
Tañhi sarīraṃ khajjati byathati khadati , hiṃsatīti vā khajjūti vuccati .
Yaṃ loke ‘‘ khajja ’’ iti voharanti .
‘‘ Kacchū ’’ tipi pāṭho , so apāṭho daddusaddena tassa gahitattā .
Tan ti kuṭṭhaṃ .
Pakatipaṭicchannaṭṭhāneti pakatiyā paṭicchannaṭṭhāne , yathānivatthapārutaṭṭhāneti attho .
Iminā visesato paṭicchannaṃ nivatteti .
Avaḍḍhanakapakkhe ṭhitaṃ sace hotīti yojanā .
Pakativaṇṇeti pakatichaviyaṃ .
Yathā avaṇā chavi hoti , tathāti attho .
Idaṃ vaṇavatthuṃ sandhāya na vuttaṃ .
Medagaṇḍoti medo asmiṃ atthīti medo , gaṇḍati phoṭo bhavatīti gaṇḍo , medoyeva gaṇḍo medagaṇḍo .
Yaṃ loke ‘‘ medagaṇḍoiti voharanti .
Kolaṭṭhīti kolaṃ vuccati badaraphalaṃ , tassa aṭṭhi kolaṭṭhi .
Avaḍḍhanakapakkhe ṭhite satīti yojanā .
Sañchavin ti saṃvijjamānachaviṃ , sañjātachaviṃ vā .
Uṇṇigaṇḍāti uddhaṃ namantīti uṇṇiyo , tāyeva gaṇḍā uṇṇigaṇḍā .
Ye loke ‘‘ uṇṇigaṇḍā ’’ iti voharanti .
Tattha tatthāti tasmiṃ tasmiṃ sarīrapadese .
Khīrapīḷakāti khīraṃ ettha atthīti khīrā , tā eva pīḷakā khīrapīḷakā .
Yā loke ‘‘ khīrapīḷakā ’’ iti ca iti ca voharanti .
Tāsūti pīḷakāsu .
Khīrapīḷakā nāma gaṇḍā hontīti sambandho .
Kharapīḷakāti kharasabhāvā pīḷakā .
Kharasabhāvattā tena sattā maraṇampi gacchanti , maraṇamattampi dukkhaṃ .
Yā
M0.239 loke iti ‘‘ khīrapīḷakā ’’ voharanti .Padumakaṇṇikā nāma gaṇḍā hontīti sambandho .
Padumassa kaṇṇikā viya padumakaṇṇikā .
Yā loke ‘‘ padumakaṇṇikā ’’ iti voharanti .
Sāsapabījakā nāma gaṇḍāti sambandho .
Sāsapassa bījaṃ pamāṇametāsanti sāsapabījakā .
Yā loke ‘‘ sāsapabījakā ’’ iti voharanti .
Tā sabbāti sabbā tā pīḷakā , gaṇḍajātiyo vā .
Tāsūti pīḷakāsu , gaṇḍajātīsu vā .
Padumapuṇḍarīkapattavaṇṇan ti padumaṃ nāma rattaṃ , puṇḍarīkaṃ nāma setaṃ , tesaṃ pupphapattassa vaṇṇaṃ viya vaṇṇametassāti padumapuṇḍarīkapattavaṇṇaṃ , saṅkhakuṭṭhaṃ .
Yaṃ loke ‘‘ padumapuṇḍarīkapattavaṇṇaṃ , saṅkhakuṭṭhaṃ ’’ iti voharanti .
Yenāti kuṭṭhena .
Gunnaṃ sarīraṃ sabalaṃ viya manussānaṃ sarīraṃ sabalaṃ hotīti yojanā .
Tasmin ti kilāse .
Sosabyādhīti khayarogo .
So hi yasmā maṃsalohitādīni sosāpeti , tasmā sosoti vuccati .
Yaṃ loke ‘‘ sāṃsa ’’ iti ca ‘‘ sosabyādhi ’’ iti ca voharanti .
Tasmin ti sosabyādhimhi .
Apamāroti apasmāro .
So hi sārato apagatattā ‘‘ apamāro ’’ ti vuccati sakārassa makāraṃ katvā .
Yaṃ loke ‘‘ apamāra ’’ iti ca ‘‘ arū ?
’’ Iti ca voharanti .
Tatthāti dvīsu ummādesu .
Ādhāre cetaṃ bhummavacanaṃ .
Duttikiccho hotīti sambandho .