Issues
Editor
Settings
Pācityādiyojanā
Pācityādiyojanā

5. Acelakavaggo

Author： _System_Pali_VRI_ @ Administrator

5. Acelakavaggo

1. Acelakasikkhāpada-atthayojanā
269. Acelakavaggassa paṭhame parivisati etthāti parivesanan ti dassento āha ‘‘ parivesanaṭṭhānan ’’ ti .
Paribbājakapabbajasaddā samānāti āha ‘‘ paribbājakasamāpannoti pabbajjaṃ samāpanno ’’ ti .
Titthena samaṃ pūratīti samatitthīkaṃ , nadīādīsu udakaṃ , samatitthikaṃ viyāti samatitthikaṃ , pattabhājanesu yāgubhattaṃ .
Tesan ti mātāpitūnaṃ dentassāti sambandho .
‘‘ Dāpetī ’’ ti ettha dādhātuyā sampadānassa suvijānitattā taṃ adassetvā kāritakammameva dassento āha ‘‘ anupasampannenā ’’ ti .
273.‘‘ Santike ’’ tiiminā ‘‘ upanikkhipitvā ’’ ti ettha upasaddassa samīpatthaṃ dasseti .
Tesan tiV1.80 titthiyānaṃ .
Tatthāti bhājane .
Itoti pattato .
Idhāti mayhaṃ bhājane .
Nan ti khādanīyabhojanīyaṃ .
Tassāti titthiyassāti .
Paṭhamaṃ .
2. Uyyojanasikkhāpadaṃ
274. DutiyeM0.96 paṭikkamanaasanasālasaddānaṃ pariyāyattā vuttaṃ ‘‘ asanasālāyapī ’’ ti .
Bhattassa vissajjanaṃ bhattavissaggoti kate bhattakiccanti āha ‘‘ bhattakiccan ’’ ti .
Sambhūdhātussa papubbaapadhātvatthattā vuttaṃ ‘‘ na pāpuṇī ’’ ti .
276. Vuttāvasesan ti vuttehi mātugāmena saddhiṃ hasitukāmatādīhi avasesaṃ .
Tasmin ti uyyojitabhikkhumhi .
Atthatoti vijahantavijahitabhikkhūnaṃ avinābhāvasaṅkhātaatthato .
Itarenāti uyyojakabhikkhunā .
Tatthāti ‘‘ dassanūpacāraṃ vā savanūpacāraṃ vā ’’ tivacane .
Etthāti niddhāraṇasamudāyo , dassanūpacārasavanūpacāresūti attho .
‘‘ Tathātiiminā dvādasahatthapamāṇaṃ atidisati .
Tehīti kuṭṭādīhi .
Tassāti dassanūpacārātikkamassa .
‘‘ Vuttapakāramanācāran ’’ ti iminā ‘‘ na añño koci paccayo ’’ ti ettha aññasaddassa apādānaṃ dasseti ,‘‘ kāraṇan ’’ tiiminā paccayasaddassatthaṃ .
277. Kali saddassa pāpaparājayasaṅkhātesu dvīsu atthesu pāpasaṅkhāto kodhoti āha ‘‘ kalīti kodho ’’ ti .
‘‘ Āṇan ’’ tiiminā sāsanasaddassatthaṃ dasseti .
Vuttañhi ‘‘ āṇā ca sāsanaṃ ñeyyan ’’ ti .
Kodhavasena vadatīti sambandho .
Dassetvā vadatīti yojanā .
Imassa ṭhānaṃ nisajjaṃ ālokitaṃ vilokitaṃ passatha bhoti yojanā .
Imināpīti amanāpavacanaṃ vacanenāpīti .
Dutiyaṃ .
3. Sabhojanasikkhāpadaṃ
279. Tatiye ‘‘ sayaniyaghare ’’ ti vattabbe yakāralopaṃ katvā ‘‘ sayanighare ’’ ti vuttanti āha ‘‘ sayanighare ’’ ti .
Yatoti ettha tosaddo paṭhamādīsu atthesu dissati .
‘‘ Yatonidānan ’’ tiādīsu ( su . ni .275) paṭhamatthe .
‘‘ Antarāye asesato ’’ tiādīsu ( dha . sa . aṭṭha . ganthārambhakathā 7) dutiyattheM0.97 .
‘‘ Aniccato ’’ tiādīsu ( paṭṭhā .1.1.409) tatiyatthe .
‘‘ Mātito pitito ’’ tiādīsu ( dī . ni .1.311) pañcamyatthe .
‘‘ YaṃV1.81 parato dānapaccayā ’’ tiādīsu ( jā .2.22.585) chaṭṭhyatthe .
‘‘ Purato pacchato ’’ tiādīsu ( pāci .576) sattamyatthe .
‘‘ Padamato ’’ tiādīsu kāraṇatthe dissati .
Idhāpi kāraṇattheyevāti āha ‘‘ yasmā ’’ ti .
Yasmā kāraṇā ayyassa bhikkhā dinnā , tasmā gacchatha bhante tumheti attho .
Yan ti bhikkhaṃ .
Voti tumhehi .
Adhippāyoti purisassa ajjhāsayo .
‘‘ Pariyuṭṭhito ’’ ti sāmaññato vuttepi atthapakaraṇādito rāgapariyuṭṭhitovādhippetoti āha ‘‘ rāgapariyuṭṭhito ’’ ti , rāgena paribhavitvā uṭṭhitoti attho .
280. Sabhojanan ti ettha sakāro sahasaddakāriyo ca akārukārānaṃ asarūpattā akārato ukārassa lopo ca tīsu padesu pacchimānaṃ dvinnaṃ padānaṃ tulyatthanissitasamāso ca pubbapadena saha bhedanissitabāhiratthasamāso ca hoti , iti imamatthaṃ dassento āha ‘‘ saha ubhohi janehī ’’ ti .
Atha vā bhuñjitabbanti bhojanaṃ , saṃ vijjati bhojanaṃ asmiṃ kuleti sabhojanan ti dassento āha ‘‘ atha vā ’’ tiādi .
Hīti saccaṃ .
Tenevāti teneva aññamaññaṃ bhuñjitabbattā .
Assāti ‘‘ sabhojane ’’ tipadassa .
Ghareti ettha pubbo sayanisaddo lopoti āha ‘‘ sayanighare ’’ ti .
Iminā ‘‘ datto ’’ tiādīsu viya pubbapadalopasamāsaṃ dasseti .
Piṭṭhasaṅghāṭassāti ettha piṭṭhasaṅghāṭo nāma na aññassa yassa kassaci , atha kho sayanigharagabbhassevāti āha ‘‘ tassa sayanigharagabbhassā ’’ ti .
Yathā vā tathā vāti yena vā te na vā ākārena .
Katassāti piṭṭhivaṃsaṃ āropetvā vā anāropetvā vā katassāti .
Tatiyaṃ .
284. Catutthapañcamesu yathā ca sabhojanasikkhāpadaṃ paṭhamapārājikasamuṭṭhānaṃ , evameva tānipīti yojanāti .
Catutthapañcamāni .
6. Cārittasikkhāpadaṃ
294. ChaṭṭheM0.98 kasmā tehi ‘‘ dethāvuso bhattan ’’ ti vuttaṃ , nanu bhikkhūnaṃ evaṃ vattuṃ na vaṭṭatīti āha ‘‘ ettha taṃ kirā ’’ tiādi .
Tasmāti yasmā abhihaṭaṃ ahosi , tasmā .
295. Idaṃ pana vacanaṃ āhāti sambandho .
Pasādaññathattan ti pasādassa aññenākārena bhāvo .
Nan ti khādanīyaṃ .
‘‘ Gahetvā āgamaṃsū ’’ tiiminā ‘‘ ussāriyitthā ’’ ti ettha ukārassa uggahatthatañcaV1.82 saradhātussa gatyatthatañca ajjataniñuṃvibhattiyā tthattañca dasseti , uggahetvā sāriṃsu agamaṃsūti attho .
298. Yatthāti yasmiṃ ṭhāne .
Ṭhitassa bhikkhuno cittaṃ uppannanti yojanā .
Tatoti cittuppannato .
Yan ti bhikkhuṃ .
Pakativacanenāti uccāsaddamakatvā pavattena sabhāvavacanena .
Antovihāreti vacanassa atisambādhattā ayuttabhāvaṃ maññamāno āha ‘‘ api ca antoupacārasīmāyā ’’ ti .
302. Gāmassa antare ārāmo tiṭṭhatīti antarārāmo vihāro , taṃ gacchatīti dassento āha ‘‘ antogāme ’’ tiādīti .
Chaṭṭhaṃ .
7. Mahānāmasikkhāpadaṃ
303. Sattame ‘‘ bhagavato ’’ tipadaṃ ‘‘ cūḷapituputto ’’ tipade sambandho ,‘‘ mahallakataro ’’ tipade apādānaṃ .
Cūḷapituputtoti suddhodano , sakkodano , sukkodano , dhotodano , amitodanoti pañca janā bhātaro , amitā , pālitāti dve bhaginiyo .
Tesu bhagavā ca nando ca jeṭṭhabhātubhūtassa suddhodanassa puttā , ānando kaniṭṭhabhātubhūtassa amitodanassa putto , mahānāmo ca anuruddho ca tatiyassa sukkodanassa puttā .
Sakkodanadhotodanānaṃ puttā apākaṭā .
Tissatthero amitāya nāma bhaginiyā putto , pālitāya puttadhītarā apākaṭā .
Tasmā cūḷapituno sukkodanassaM0.99 putto cūḷapituputtoti attho daṭṭhabbo .
Dvīsu phalesūti heṭṭhimesu dvīsu phalesu .
Ussanna saddo bahupariyāyoti āha ‘‘ bahū ’’ ti .
Vajatoti goṭṭhato .
Tañhi gāvo gocaraṭṭhānato paṭikkamitvā nivāsatthāya vajanti gacchanti asminti vajoti vuccati .
306. Tasmiṃ samayeti tasmiṃ pavāraṇasamaye .
‘‘ Ettakehī ’’ tipadassa nāmavasena vā parimāṇavasena vā duvidhassa atthassa adhippetattā vuttaṃ ‘‘ nāmavasena parimāṇavasenā ’’ ti .
Tesu nāmaṃ sandhāya etaṃ nāmaṃ etesaṃ bhesajjānanti ettakānīti vacanattho kātabbo , parimāṇaṃ sandhāya etaṃ parimāṇaṃ etesanti ettakānīti vacanattho kātabbo .
‘‘ Aññaṃ bhesajjan ’’ ti ettha aññasaddassa apādānaṃ nāmaṃ vā parimāṇaṃ vā bhaveyyāti āha ‘‘ sabbinā pavārito ’’ tiādi .
310. YetiV1.83 dāyakā , pavāritā hontīti sambandhoti .
Sattamaṃ .
8. Uyyuttasenāsikkhāpadaṃ
311. Aṭṭhame ‘‘ abhimukhan ’’ tiiminā abhisaddassatthaṃ dasseti .
‘‘ Uyyāto ’’ tipadassa uṭṭhahitvā yātoti dassento āha ‘‘ nagarato niggato ’’ ti .
‘‘ Katauyyogan ’’ ti iminā uṭṭhahitvā yuñjati gacchatīti uyyuttāti dasseti .
Dhātūna , manekatthattā vuttaṃ ‘‘ gāmato nikkhantan ’’ ti .
314. Dvādasa purisā imassa hatthinoti dvādasapuriso , āvudho hatthesu etesanti āvudhahatthā .
Ninnan ti ninnaṭṭhānaṃ , passato bhikkhunoti sambandhoti .
Aṭṭhamaṃ .
9. Senāvāsasikkhāpadaṃ
319. Navame ‘‘ tiṭṭhatu vā ’’ tiādinā vasanākāraṃ dasseti .
Vāsaddo ‘‘ caṅkamatu vā ’’ tiatthaṃ sampiṇḍeti .
Kiñci iriyāpathan ti catūsuM0.100 iriyāpathesu kiñci iriyāpathaṃ .
Yathā ruddhamāne sañcāro chijjati , evaṃ ruddhā saṃvutā hotīti yojanā .
‘‘ Ruddho ’’ ti iminā ‘‘ palibuddho ’’ ti ettha paripubbassa budhidhātussa adhippāyatthaṃ dassetīti .
Navamaṃ .
10. Uyyodhikasikkhāpadaṃ
322. Dasame yujjhantīti saṃpaharanti .
‘‘ Balassa aggaṃ etthā ’’ tiiminā bhinnādhikaraṇabāhiratthasamāsaṃ dasseti .
‘‘ Jānantī ’’ tipadaṃ atthasampuṇṇatthāya pakkhittaṃ .
Aggan ti koṭṭhāsaṃ .
Balaṃ gaṇīyati etthāti balaggan ti vacanatthopi yujjati .
Tenāha ‘‘ balagaṇanaṭṭhānan ’’ ti .
Idañhi vacanaṃ ambasecanagarusinanayena vuttaṃ .
Kathaṃ ?
‘‘ Balagaṇanaṭṭhānan ’’ ti vadantena aṭṭhakathācariyena ‘‘ balassa aggaṃ jānanti etthāti balaggan ’’ ti vacanatthassa piṇḍattho ca ñāpīyati ,‘‘ balaṃ gaṇīyati etthāti balaggan ’’ ti vacanattho ca dassīyati .
Viyūhīyate sampiṇḍīyate byūho , senāya byūho senābyūhoti atthaṃ dasseti ‘‘ senāya viyūhan ’’ tiādinā .
Aṇati bheravasaddaṃ karotīti aṇīkaṃ , muddhajaṇakāro , hatthīyeva aṇīkaṃV1.84 hatthāṇīkaṃ .
Eseva nayo sesesupi .
Yo hatthī pubbe vutto , tena hatthināti yojanāti .
Dasamaṃ .
Acelakavaggo pañcamo .