14. Sāriputtamoggallāna pabbajjākathā
60.‘‘ Teti sāriputtamoggallānā .
Agamaṃsu kirāti yojanā .
Tatrāti giraggasamajje .
Athāti parivitakkanānantaraṃ .
Tassāti sañcayassa .
Pāran ti paratīraṃ .
Etthāti tumhākaṃ vāde .
Idan ti ayaṃ vādo ettakoyevāti attho .
Yoti yo koci .
Tvañca ahañca
V1.188 amhe , tesu .Nāmatumhasaṅkhātesu hi tīsu saddesu ekasesena kattabbesu pacchimasseva ekaseso kātabbo .
Tenāti katikakaraṇahetunā .
Saṃkhepena vuttaṃ vitthārena dassento āha ‘‘ idaṃ hī ’’ tiādi .
Atthīkehīti amatena atthikehi .
Upaññātaṃ maggan ti amatassa maggo upagantvā ñāto .
Ñāto ceva upagato cāti saha upasaggena padaṃ parivattitvā atthaṃ kathento upasaggattho ca dhātuttho ca visuṃyeva hotīti ñāpeti .
Atthikehi amhehi upaññātaṃ
M0.215 nibbānaṃ maggaṃ magganto anubandheyyanti vā dassento āha ‘‘ atha vā ’’ tiādi .Maggaphalapaccavekkhaṇañāṇehi upagantvā ñātabbanti upaññātaṃ nibbānaṃ .
Maggadhāthuyā anvesanatthaṃ dassento āha ‘‘ pariyesanto ’’ ti .
Sāriputtopi pañhaṃ pucchīti sambandho .
Kamaṇḍalutoti kuṇḍikato .
Attano ca paresañca akathanena antare vivaraṃ paṭisandahatīti paṭisandhāro , taṃ .
Etthāti ‘‘ na tyāhaṃ sakkomī ’’ tipade .
Adhippāyo evaṃ veditabboti yojanā .
Ettakan ti ettakaṃ pañhaṃ .
Imassāti paribbājakassa .
Avisayabhāvan ti attano avisayabhāvaṃ .
Hetuṃ paṭicca bhavantīti hetuppabhavāti vacanatthena pañcakkhandhā hetuppabhavā nāmāti dassento āha ‘‘ hetuppabhavā nāma pañcakkhandhā ’’ ti .
Tenāti ‘‘ ye dhammā hetuppabhavā ’’ ti padena .
Assāti sāriputtaparibbājakassa .
‘‘ Tesaṃ hetu nāma samudayasaccan ’’ ti iminā hinoti etasmā phalanti hetūti vacanatthena samudayasaccaṃ hetu nāmāti dasseti .
Tañcāti samudayasaccañca .
Tesan ti ettha tasaddassa visayaṃ dassetuṃ vuttaṃ ‘‘ ubhinnampi saccānan ’’ ti .
Apavattivasena nirujjhati etthāti nirodho .
Tañcāti nirodhañca .
Tenāti ‘‘ tesañca yo nirodho ’’ tipadena .
Assāti sāriputtaparibbājakassa .
Etthāti imissaṃ gāthāyaṃ , catūsu saccesu vā .
Nayatoti nānantarikanayato , avinābhāvanayato vā , nettidesanāhāranayato vā .
Tamevatthaṃ pākaṭaṃ karonto āha ‘‘ nirodhe hī ’’ tiādi .
Ekadesasarūpekasesanayena vā maggasaccaṃ gahetabbanti dassento āha ‘‘ atha vā ’’ tiādi .
Nirodho ca nirodhūpāyo ca nirodhoti ekadesasarūpekaseso kātabbo .
Tesañcāti ettha avuttasampiṇḍanatthena casaddena maggasaccaṃ gahetabbantipi vadanti .
Ayaṃ nayo aṭṭhakathāyaṃ na vutto .
Tamevatthan ti catusaccasaṅkhātaṃ tamevatthaṃ .
Paṭipādentoti nigamento .
‘‘ Sacepī ’’ ti
M0.216 iminā yadīti padassatthaṃ vaṇṇeti .‘‘ Ettakamevā ’’ ti iminā tāvadevāti padassatthaṃ
V1.189 vaṇṇeti .‘‘ Ito uttari natthī ’’ ti iminā evakārassa phalaṃ dasseti .
Itoti sotāpattiphalato .
‘‘ Idaṃ … pe … pattabban ’’ ti iminā ‘‘ ettakamevā ’’ ti padassa atthasarūpaṃ dasseti .
‘‘ Eso eva dhammo ’’ ti iminā ‘‘ eseva dhammo ’’ tipadassa atthaṃ vaṇṇeti .
Paccabyatthāti patiavapubbo idhātu paṭividdhatthoti āha ‘‘ paṭividdhatthā ’’ ti .
Tumhehīti assajittheraṃ sandhāyāha .
Iminā ‘‘ paccabyatthā ’’ ti ettha hiyyattanīparassapadamajjhimapurisabahuvacanatthavibhattiṃ dīpeti .
Kappanahutehīti kappānaṃ nahutehi , koṭipakoṭisatasahassānaṃ satehi nahutehīti attho .
Abbhatītan ti abhiatītaṃ .
Amhehi adiṭṭhameva hutvā atikkamāpitanti attho .
62. Ārammaṇabhūtassa nibbānassa gambhīrattā ārammaṇikabhūtaṃ ñāṇampi gambhīramevādhippetanti āha ‘‘ gambhīrassa ca ñāṇassā ’’ ti .
Yathā hi saṇhavatthassa sibbanatthāya saṇhasūci adhippetāti .
Upadhīnaṃ sammā khayaṭṭhena nibbānaṃ upadhisaṅkhayaṃ nāmāti āha ‘‘ upadhisaṅkhayeti nibbāne ’’ ti .
Tadārammaṇāyāti taṃnibbānārammaṇāya .
Vimuttiyāti phalavimuttiyā .
Sāvakapāramīñāṇeti aggasāvakapāramīñāṇe .
Tesūti sāriputtamoggallānesu .
Aḍḍhamāsena arahatte patiṭṭhitoti sambandho .
Atīteti kappasatasahassādhike asaṅkhyeyyamatthake .
Tassāti buddhassa santike aggasāvakabhāvaṃ patthesīti yojanā .
Assameti munīnaṃ ṭhāne .
Tañhi ā kodhaṃ , ā bhuso vā rāgādayo samenti etthāti assamoti vuccati , tasmiṃ .
Patthayitvā ca pesesīti sambandho .
Tatthāti nīluppalamaṇḍape .
Tesūti tāpasaseṭṭhīsu .
63. Yesan ti kulānaṃ .
‘‘ Vidhavabhāvāyā ’’ ti iminā vidhavāya bhāvo vedhabyan ti vacanatthaṃ dasseti .
Vidhavāti ca patisuññā .
Sā hi dhavena vigatāti ‘‘ vidhavā ’’ ti ca , vigato dhavo imissāti ‘‘ vidhavā ’’ ti ca vuccati .
Ubhayenāpīti puttapabbajjapatipabbajjasaṅkhātena duvidhenapi .
Sañcayānīti
M0.217 ettha nissayūpacārena nissaye nissitūpacāro hotīti āha ‘‘ sañcayassa antevāsikānī ’’ ti .Atha vā ṇapaccayo tassedamatthe hotīti āha ‘‘ sañcayassa antevāsikānī ’’ ti .
‘‘ Magadhānan ’’ ti bahuvacanavasena vuttattā janapadassa nāmanti āha ‘‘ magadhānaṃ janapadassā ’’ ti .
Giribbajan ti ettha vajo viyāti vajo , giri .
Vajasadiso giri etthāti
V1.190 giribbajaṃ padaheṭṭhupariyavasena , nagaraṃ .‘‘ Mahāvīriyavanto ’’ ti iminā mahanto vīro etesaṃ tathāgatānanti mahāvīrāti vacanatthaṃ dasseti .
Dhammena nayamānānaṃ kā usūyā vijānatan ti ettha kaccāyananayena ( kaccāyane 277 sutte ) usūyapayoge sampadānaṃ hotīti āsaṅkā bhaveyyāti āha ‘‘ bhummatthe sāmivacanaṃ , upayogatthe vā ’’ ti .
Vijānantānan ti vijānantesu tathāgatesu , vijānante vā .