တတ္ထ၊ ထို ဥပါဒါပညတ္တာနုယောဂ၌။ ပုစ္ဆာ၊ သည်။ သကဝါဒိဿ၊ ၏ ပုစ္ဆာတည်း။ ပဋိညာ၊ သည်၎င်း။၏ ပဋိက္ခေပေါစ၊ သည်၎င်း။ ပရဝါဒိဿ၊ ၏ ဝန်ခံခြင်း ပယ်ခြင်းတည်း။

[ပဋိညာ ပဋိက္ခေပေါသည် သမာဟာရဒွန်မဟုတ်။ ဒွန်မဟုတ်လျှင် "ပဋိညာ ပဋိက္ခေပေါ စ" ဟုသော်၎င်း, "ပဋိညာ စ ပဋိက္ခေပေါစ" ဟုသော်၎င်း ရှိသင့်သည်။]

ဟိ၊ မှန်။ (တစ်နည်း) ဟိ (ယသ္မာ)၊ ကြောင့်။ သော၊ ထိုပရဝါဒီသည်။ (ဣစ္ဆတိ၊ ၌စပ်။) ရုက္ခံ၊ သစ်ပစ်ကို။ ဥပါဒါယ၊ ၍။ ဝါ၊ ၍။ ဆာယာယ၊ အရိပ်ကို။ (ပညတ္တိ၊ အပြားအားဖြင့် သိစေခြင်းသည်။ ဟောတိ၊ ) ဝိယ၊ ကဲ့သို့၎င်း။ ဣန္ဓနံ၊ ထင်းစသောလောင်စာကို။ ဥပါဒါယ၊ အဂ္ဂိဿ= မီးကို။ (ပညတ္တိ၊ သည်။ ဟောတိ၊ ) ဝိယစ၊ ကဲ့သို့၎င်း။ (တထာ၊ တူ။) ရူပါဒီနိ၊ ရုပ်အစရှိသည်တို့ကို။ ဥပါဒါယ၊ ၍။ ဝါ၊ ၍။ ပုဂ္ဂလဿ၊ ကို။ ပညတ္တိံ၊ အပြားအားဖြင့် သိစေခြင်းကို။ ပညာပနံ၊ အပြားအားဖြင့် သိစေခြင်းကို။ အဝဗောဓနံ၊ သိစေခြင်းကို။ ဣစ္ဆတိ၊ အလိုရှိသည်။ တသ္မာ၊ ကြောင့်။ ရူပံ ဥပါဒါယာတိ၊ ဟူ၍။

(ရုပ်ကိုစွဲ၍ ပုဂ္ဂိုလ်ကို အပြားအားဖြင့် သိစေခြင်း ဖြစ်သလောဟူ၍။) ပုဋ္ဌော၊ မေးအပ်သောပရဝါဒီသည်။ ပဋိဇာနာတိ၊ ၏။

ပုန၊ ရုက္ခုပါဒါနာ၊ သစ်ပင် ဟူသောစွဲမှီရာရှိသော။

၁။ ဥပါဒါပညတ္တာ နုယောဂေါ။ ။"ရူပံ ဥပါဒါယ ပုဂ္ဂလဿ ပညတ္တီတိ ရုပ်ကို စွဲ၍ ပုဂ္ဂလ ဟူသော နာမည်ပညတ်သည် ဖြစ်သလော” စသည်ဖြင့် ရုပ်စသည် ကို စွဲ၍ ပုဂ္ဂလ ဟူသော ပညတ်ကို မေးစိစစ်ရာ အခဏ်းကို “ဥပါဒါပညတ္တာနုယောဂ” ဟု ခေါ်သည်။

၂။ ပညတ္ထိံ။ ။ပ+ဉာဓာတ်+ကာရိုက်ကြေဟု သိစေလို၍“ပညာပန” ဟု၎င်းဉာဓာတ်၏ သိခြင်း အနက်ကို ယူစေလို၍ “အဝဗောဓန”ဟု၎င်း ဖွင့်သည်။ ပုဂ္ဂလ ဟူသော နာမည်ပညတ်သည် ပုဂ္ဂိုလ် ဟူသော အနက်ကို သိစေတတ်သောကြောင့် “ပညတ္တိ”မည်၏။ ထိုသို့ ပညတ်ရာ၌ ရုပ်စသော ခန္ဓာ ၅-ပါးကို စွဲ၍ ပညတ်ရသော ကြောင့် “ဥပါဒါယ+ပညတ္တိ” အရ “ဥပါဒါပညတ္တိ”အမည်ရသည်။

ဆာယာ၊ သစ်ပင်ရိပ်သည်။ ရုက္ခော ဝိယ၊ ကဲ့သို့။ (အနိစ္စာဒိဓမ္မော၊ အနိစ္စအစရှိသော သဘောရှိသည်။ ဟောတိ၊ ) ယထာ၊ ကဲ့သို့၎င်း။ ဣန္ဓနုပါဒါနော၊ ထင်းစသော လောင်စာဟူသော စွဲမှီရာ ရှိသော။ အဂ္ဂိ၊ မီးသည်။ ဣန္ဓနံ ဝိယ၊ ကဲ့သို့။ (အနိစ္စာဒိဓမ္မော၊ သည်။ ဟောတိယထာ)၊ ကဲ့သို့၎င်း။ ဧဝံ၊ တူ။ တေ၊ အသင် ပရဝါဒီ၏။ ရူပါဒိ ဥပါဒါနော၊ ရုပ်အစရှိသော စွဲမှီရာရှိသော။ ပုဂ္ဂလော၊ သည်။ ရူပါဒယောဝိယ၊ ရုပ်အစရှိသည်တို့ကဲ့သို့။ အနိစ္စော၊ မမြဲသည်။ (ဟောတိ၊ ဖြစ်သလော။) ဣတိ ဣမံ အတ္ထံ၊ ဤအနက်ကို။ ပုဋ္ဌော၊ မေးအပ်သော ပရဝါဒီသည်။ အတ္တနော၊ ၏။ လဒ္ဓိယံ၊ ၌။ ဌတွာ၊ တည်၍။ ပဋိက္ခိပတိ၊ ၏။

[ပါဠိတော်၌ "ရူပံအနိစ္စံသင်္ခတံ"စသည်ဖြင့် အကျယ်လာသော်လည်း ‌မေးလိုရင်းမှာ "ရူပါဒိဥပါဒါနော ပုဂ္ဂ‌လော ရူပါဒယောဝိယ အနိစ္စော"ဟုသာ ဖြစ်၏။ထို့ကြောင့်ဤအနက် အဓိပ္ပါယ်ကို မေးအပ်သော်"ဟုဆိုသည်။]

၉၇။ နီလံ ရူပံ ဥပါဒါယနိလောတိအာဒီသု၊ အစရှိသော ပြဿနာတို့၌။

[အာဒိဖြင့် "ပီတံ ရူပံ ဥပါဒါယ ပီတကဿ ပုဂ္ဂလဿ ပညတ္တိ" မှစ၍ "အပ္ပဋိဃံ ရူပံ ဥပါဒါယ အပ္ပဋိဃဿ ပုဂ္ဂလဿ ပညတ္တိ"တိုင်အောင်ယူပါ။] နီလရူပေန၊ ညိုသောရုပ်နှင့်။ သဒ္ဓိံ၊ ကွ။ ပုဂ္ဂလဿ၊ ညိုသော ပုဂ္ဂိုလ်၏။ ဧကတ္တံ၊ တခုတည်း၏ အဖြစ်ကို၎င်း။ ဧကသရီရေ၊ တခုတည်းသောကိုယ်၌။ (တကိုယ်တည်း၌။) နီလာဒီနံ၊ နီလ အစရှိကုန်သော။ ဗဟနံ၊ များစွာသောရုပ်တို့၏။ ဝသေန၊ အပြားအားဖြင့်။ ဗဟုဘာဝဉ္စ၊ များသည်၏ အဖြစ်ကို၎င်း။ အနိစ္ဆန္တော၊ အလိုမရှိသည်။ (ဟုတွာ၊ ၍။ ဝါ၊ ကြောင့်။) ပဋိက္ခိပတိ၊ ၏။ [အာဒိဖြင့် နီလ ပီတ။ ပေ။ အပ္ပဋိဃတို့ကိုယူပါ။]

တတ္ထ၊ ထိုယထာရုက္ခံအစရှိသော သကဝါဒီ၏ စကားရပ်၌။ ဥပါဒါယာတိ၊ ကား။ ပဋိစ္စ၊ ရှေးရှုရောက်၍။

၁။ ဣဒါနိ ။ ပေ ။ ဒဿတုံ။ ။ဣဒါနိ ဒဿေတုံ ယထာ ရုက္ခန္တိ အာဒိ မာဟ”ဟု ဆိုရာဝယ် ဤ ၁၁၂-စာပိုဒ်၌ “ယထာ ရုက္ခံ” စသော’ ပြဿနာသည် ၃-ဌာနလုံး၌ ပါ၏။ ထိုတွင် ပဌမဌာန ပုဗ္ဗပက္ခ၌ အနိစ္စ အဖြစ် အည အဖြစ်ကို စိစစ် ချက် မပါသေး။ ဒုတိယဌာန၌သာ အနိစ္စအဖြစ် စိစစ်ချက်, တတိယဌာန၌သာ အည အဖြစ် စိစစ်ချက်ပါ၏။ ထို့ကြောင့် ဋီကာ၌ “ပုဗ္ဗပက္ခံ ဒဿေတွာ”ဟု ပုဗ္ဗာသန္ဓေ ထည့်၍“ဥတ္တရမာဟ-နောက် ၂-ပက္ခကို ဆိုသည်”ဟု ဖွင့်သည်။

၂။ ယံ ဥပါဒါယ ယဿ ပညတ္တိ။ ။ဤဝါကျသည် နောက်၌ လာမည့် “တဿ တဿာပိ”တို့၏ အနိယမကို အပို ထည့်ပြ အပ်သော ဝါကျတည်း။ ထို ယ တ တို့ဖြင့် ပါဠိတော်၌လာသော ရုက္ခ- ဆာယာတို့ကို၎င်း,ရူပ-ပုဂ္ဂလတို့ကို၎င်း ညွှန်ပြ သည်”ဟု မှတ်ပါ။

အာဂမ္မ၊ ရောက်၍။ တံ၊ ထိုရုပ် အစရှိသည်ကို။ န ဝိနာ၊ မကြဉ်မူ၍။ (ပညတ္တိ၊ ပုဂ္ဂိုလ်ကို ပညတ်ခြင်းသည်။ ဟောတိ၊ ဖြစ်သလော။) ဣတိအတ္ထော၊ နက်။

ပန၊ ကား။ ပရဝါဒီ၊ သည်။ တထာ၊ ထိုအခြင်းအရာအားဖြင့်။

(ရုပ်အစရှိသည်၏ အနိစ္စ၏ အဖြစ်ကြောင့် ပုဂ္ဂိုလ်၏ အနိစ္စအဖြစ်ဟူသော အခြင်းအရာ, ရုပ်အစရှိသည်မှ ပုဂ္ဂိုလ်၏ တမျိုး, တခြား၏ အဖြစ်ဟူသော အခြင်းအရာအားဖြင့်။) အနိစ္ဆန္တော၊ သည်။ (ဟုတွာ)၊ လဒ္ဓိယံ၊ မိမိအယူ၌။ ဌတွာ၊ တည်၍။ ပဋိက္ခိပတိ၊ ၏။

နေဂဠိကောတိ၊ ကား။ တေန၊ ထိုသံခြေကျဉ်းဖြင့်။ ဗန္ဓကော၊ နှောင်ဖွဲ့အပ်သော ပုဂ္ဂိုလ်တည််း။ ယဿ ရူပံသော ရူပဝါတိ၊ ဟူသောပါဌ်၏။ (အတ္ထော၊ ၌စပ်။) ယသ္မာ၊ ကြောင့်။ ယဿ၊ အကြင် ပုဂ္ဂိုလ်၏။ ဝါ၊ အကြင် ပုဂ္ဂိုလ်မှာ။ ရူပံ၊ သည်။ (အတ္ထိ)၊ သော၊ ထိုပုဂ္ဂိုလ်သည်။ ရူပဝါ၊ ရုပ်ရှိသူသည်။ ဟောတိ၊ ၏။ တသ္မာ၊ ကြောင့်။ နိဂဠော၊ သံခြေကျဉ်းသည်။ နေဂဠိကော၊ သံခြေကျဉ်းရှိသော ပုဂ္ဂိုလ်သည်။ န ‌(ဟောတိ) ယထာ၊ မဟုတ်သကဲ့သို့။ ယဿ၊ ၏။ ဝါ၊ မှာ။ နိဂဠော၊ သည်။ (အတ္ထိ)၊ သော၊ ထို ပုဂ္ဂိုလ်သည်။ နေဂဠိကော၊ သည်။ (ဟောတိ) ယထာ၊ ကဲ့သို့။ နိဂဠော၊ သည်။ အညော၊ နေဂဠိက ပုဂ္ဂိုလ်မှ တမျိုးတခြားသည်။ (ဟောတိယထာ၊ ကဲ့သို့။) နေဂဠိကော၊ သည်။ အညော၊ သံခြေကျဉ်းမှ တမျိုးတခြားသည်။ (ဟောတိယထာ၊ ကဲ့သို့။) ဧဝမေဝ၊ သာလျှင်။ ရူပံ၊ သည်။ ရူပဝါ၊ ရုပ်ရှိသူသည်။ န (ဟောတိ)၊ မဟုတ်။ ယဿ၊ ၏။ ဝါ၊ မှာ။ ရူပံ၊ သည်။ (အတ္ထိ)၊ သော၊ ထိုပုဂ္ဂိုလ်သည်။ ရူပဝါ၊ ရုပ်ရှိသူသည်။ န(ဟောတိ)၊ မဟုတ်။ ယဿ၊ ၏။

၁။ နိဂဠော။ ။နိဝတ္တော ဂလော (လျှောကျခြင်း) ယသ္မာတိ နိဂဋ္ဌော-ဖွဲ့ချည်ရာ၌ အလွန်ခိုင်မြဲသောကြောင့် လျှောကျခြင်းမှ ဆုတ်နစ်ရာ ဖြစ်သော သံခြေ ကျဉ်း အနှောင်အဖွဲ့သည် “နိဂဠ” မည်၏။ လ နှင့် ဠ သည် အနက် တူသောကြောင့် လ ကို ဠ ပြု၊(ထောမနိဓိ)။ ဤ သဒ္ဒါနည်း အရ သံကြိုး အနှောင်အဖွဲ့ကို ရသော ကြောင့် “သင်္ခလိက ဗန္ဓနံ”ဟု ဖွင့်သည်။ နိဂဠော ယဿ အတ္ထီတိ နေစဠိကော- သံခြေကျဉ်း အနောင် အဖွဲ့ရှိသူ။ ( သဒ္ဒတ္ထ )။ သံခြေကျဉ်းဖြင့် ဖွဲ့ထား အပ်သူ၊ (အဓိပ္ပါယတ္ထ)။ ထို့ကြောင့် “တေန ဗန္ဓတော"ဟု အဓိပ္ပါယတ္ထ ဖွင့်သည်။ ဗန္ဓကော၌ ကံဟော ဏွု ပစ္စည်းဟု ကြံပါ။

၂။ ယဿ ရုပံ သောရူပဝါ။ ။ဤ ဝါကျသည် ပါဠိတော်၌ ၂-ထပ်ပါ၏။ ထိုတွင် ပုပ္ပပက္ခ၌ ပါသော ဝါကျကား အမေးဝါကျ မဟုတ်သေး။ အခြေခံ ဝါကျ သာဖြစ်၏။ နောက် ပက္ခ၌ ပါသော “ယဿ ရူပံ” စသော ဝါကျသာ အမေး ဝါကျ တည်း။ ထို့ကြောင့် ဋီကာ၌ “ယဿ ရူပံ သော ရူပဝါတိ ဥတ္တရပက္ခေ ဝုတ္တံ ဝစနံ ဥဒ္ဓရိတွာ”ဟု ဆိုသည်။

ဝါ၊ မှာ။ ရူပံ၊ သည်။ (အတ္ထိ)၊ သော၊ ပုဂ္ဂိုလ်သည်။ ရူပဝါ၊ သည်။ (ဟောတိ၊ ဖြစ်သလော။ ရူပံ၊ သည်။ အညံ၊ ရူပဝါ ပုဂ္ဂိုလ်မှ တမျိုးတခြားလော။) ရူပဝါ၊ သည်။ အညော၊ ရုပ်မှ တမျိုးတခြားလော။ ဣတိ အတ္ထေ၊ နက်။ [ဤသို့ ပါဠိတော်ကို ဖော်၍ ပေးရသည်။]

သောတိဝါ၊ သောဟူ၍၎င်း။ အညောတိဝါ၊ ဟူ၍သော်၎င်း။ ပုဋ္ဌော၊ အပ်သည်။ (သမာနော)၊ သဿတုစ္ဆေဒ ဘယေန၊ သဿတဒိဋ္ဌိ ဥစ္ဆေဒဒိဋ္ဌိမှ ကြောက်ခြင်းကြောင့်။ ပဋိက္ခိပတိ၊

[သော ဟုဆိုလျှင် သဿတဒိဋ္ဌိ, အညောဟုဆိုလျှင် ဥစ္ဆေဒ ဒိဋ္ဌိ ဖြစ်သည်။]

သကဝါဒီ၊ သည်။ (ပဋိဇာနာတိ၊ ၌စပ်။) စက္ခုဝိညာဏဿ၊ စက္ခုဝိညာဉ်၏။ နိဿယဘာဝံ၊ မှီရာ၏ အဖြစ်သို့။ ဂစ္ဆန္တံ၊ ရောက်သော။ စက္ခုမေဝ၊ စက္ခု ပသာဒ သည်သာ။ (ဧဝဖြင့် ပုဂ္ဂလကို ကန့်။) ရူပံ၊ ကို။ ကိဉ္စာပိ ပဿတိ၊ အကယ်၍ကားမြင်ပါပေ၏။ တထာ၊ တူ။

(သောတဝိညာဏဿ၊ ၏။ နိဿယဘာဝံ၊ သို့။ ဂစ္ဆန္တံ၊ သော။) သောတမေဝ၊ သောတပသာဒသည်သာ။ သဒ္ဒံ၊ သဒ္ဒါရုံကို။ (ကိဉ္စာပိ) သုဏာတိ၊ အကယ်၍ကား ကြားပါပေ၏။ ["ဃာနဝိညာဏဿနိဿယဘာဝံ ဂစ္ဆန္တိ ဇိဝှါဧဝ ရသံ ကိဉ္စာပိ သာယာတိ၊ ကာယဝိညာဏဿနိဿယဘာဝံ ဂစ္ဆန္တော ကာယောယေဝဖောဋ္ဌဗ္ဗံ ကိဉ္စာပိ ဖုသတိ"ဟူသောဤ ၃-ဝါကျကို ဖော်ပေးပါ။] (ဝိညာဏဿ၊ ၏။ နိဿယဘာဝံ၊ သို့။ ဂစ္ဆန္တံ၊ သော။) ဝိညာဏမေဝ၊ မနောဝိညာဉ်သည်သာ။ ဓမ္မံ၊ ဓမ္မာရုံကို။ (ကိဉ္စာပိ)ဝိဇာနာတိ၊ အကယ်၍ကား သိပါပေ၏။ ပန၊ ထိုသို့ပင် ဖြစ်ပါသော်လည်း။ အရဟ‌တော၊ ရဟန္တာပုဂ္ဂိုလ်၏။ ဝါ၊ မှာ။ စက္ခု၊ စက္ခုပသာဒသည်။ အတ္ထိ၊ အရဟာ၊ သည်။ စက္ခုနာ၊ ဖြင့်။ ရူပံ၊ ကို။ ပဿတိ၊ ၏။ ဣတိအာဒိ သမ္မုတိဝသေန၊ ဤသို့အစရှိသော သမ္မုတိပညတ်၏ အစွမ်းဖြင့်။ အာမန္တာတိ၊ ဟူ၍။ ပဋိဇာနာတိ၊ ၏။ **၁။ ယေနာတိစက္ခုံ**။ ။ယခုစာအုပ်တို့၌"ယေနာတိ စက္ခုနာ"ဟု ရှိသော်လည်း ဋီကာ၌ “ယေနာတိ စက္ခုံ”ဟု သံဝဏ္ဏေတဗ္ဗပြု၍ ယေန ဟူသောပါဌ်ဖြင့် ဆိုအပ် သော ကရိုဏ်းသည် စက္ခုတည်းဟု အနက်ဖွင့်၏။ ထို့ကြောင့် ဋီကာဆရာ၏ လက် ထက်တုန်းက “ယေနာတိ စက္ခုံ”ဟု ရှိဟန်တူသည်။ စက္ခုံ၌ နိဂ္ဂဟိတ်ထား ဝါစာ သိလိဋ္ဌ အလို့ငှါ အပို လာထားသော အက္ခရာတည်း။ ဋီကာနိဿယ၌လည်း “ယေနာတိ စက္ခုံတိ”ဟုပင် ရှိသည်။

၁၂၀။ တတော၊ ထိုသို့ သကဝါဒီ ဝန်ခံပြီးသည်မှနောက်၌။ ဆလဝါဒံ၊ ကို။ နိဿာယ၊ ၍။ ပရဝါဒိနာ၊ သည်။ ပုဂ္ဂလဿ၊ ၏။ ဝါ၊ ကို။ ဝတ္တဗ္ဗတာယ၊ ဆိုထိုက်သည်အဖြစ်ကို။ သာဓိတာယ၊ ပြီးစေအပ်ပြီးသော်။

(သူမေးသည့်အတိုင်း ဝန်ခံအပ်သောကြောင့် ပုဂ္ဂိုလ်၏ ဆိုထိုက်သည်၏ အဖြစ်ကို ပြီးစေအပ်ပြီးသော်။) တမေဝဝါဒံ၊ ထိုပုဂ္ဂိုလ်ရှိ၏ဟူသောဝါဒကိုပင်။ ပရိဝတ္တေတွာ၊ ပြန်လည်စေ၍။ ပုဂ္ဂလော ဥပလဗ္ဘတီတိအာဒိံ၊ ကို။ အာဟ၊ သကဝါဒီဆိုပြီ။