အနုသန္ဓေ။ ။ ခပ်သိမ်းသော ကျမ်းပြုဆရာတို့သည် ကျမ်း၏အစ၌ အန္တရာယ်ကင်းကျမ်းပြီးခြင်းအကျိုးငှာ ရတနတ္တယပဏာမကို ပြုကြသည်အားလျော်စွာ အရှင်ဗုဒ္ဓဃောသဆရာ ထေရ်မဟာသည်လည်း ပဏာမ မင်္ဂလာကို ပြုတော်မူလိုရကား "ဗုဒ္ဓံ ဓမ္မဉ္စ သံဃဉ္စ" အစရှိသော ဂါထာကို မိန့်၊ "ရှိခိုးခြင်း မြတ်နိုးခြင်း ပူဇော်ခြင်း အရိုအသေပြုခြင်းတို့၏ တည်ရာဖြစ်တော်မူသော ဘုရား တရား သံဃာ ရတနာမြတ် ၃ပါးကို ရှိခိုးပြီး၍ သံဝဏ္ဏနာကိုဖြစ်စေအံ့" ဟူလို၊ ဤသို့စသည်ဖြင့် စာထွက်ပြပါလေ။
စာထွက်နည်း ၃ မျိုး။ ။ ** "သဒ္ဒါ ပညတ်, ပရမတ်, ၃ရပ် စာထွက်နည်း" **နှင့်အညီ သဒ္ဒါထွက်, ပညတ်ထွက်, ပရမတ်ထွက် ၃မျိုးရှိရာ ရှေးဦးစွာ လွယ်ကူသော ပညတ်ထွက်ကို သင်ပြ၍, အတော်အသားကျမှ နောက်နောင် ဂါထာဝါကျတို့၌ သဒ္ဒါထွက်ကိုလည်းကောင်း ရက္ခတုဟူသည်ကား မဉ္ဇာဃောသန္တိကဲ့သို့ ဌာနူပစာရအားဖြင့်ဆိုသည်။မြေထက်နေသော ဌာနီသတ္တဝါတို့၌ ဌာနဖြစ်သောမြေကို တင်စားသောအားဖြင့်ဆိုလေသည်)။
ယံ ပါရာဇိက ကဏ္ဍဿ၊ သင်္ဂီတံ သမနန္တရံ။ တဿ တေရသကဿာယ၊ မပုဗ္ဗဒဝဏ္ဏနာ။
ပါရာဇိကကဿာယ၊ ပါရာဇိကလေးပါးအပိုင်းအခြား၏။(ပါရာဇိကဏ်၏သော်လည်းပေး)။ သမနန္တရံ၊ အခြားမရှိသောကာလ၌။(အခြားမဲ့၌ လည်းဟူ)။ ယံတေရသကဏ္ဍံ၊ အကြင်တေရသကဏ်ကို။ သင်္ဂီတံ၊ သင်္ဂါယနာ တင်အပ်ပြီ။ တဿတေရသကဿ တေရသကဏ္ဍဿ၊ ထိုတေရသကဏ်၏။ အယံအပုဗ္ဗပဒဝဏ္ဏနာ၊ ဤအစဉ်သောပုဒ်တို့၏အဖွင့်သည်။ ဟောတိ၊ ဖြစ်၏။ (ဤဒုတိယဂါထာကား အထက်၌ ဖွင့်လတ္တံ့သော အဋ္ဌကထာကိုရည်၏။အပုဗ္ဗပဒဝဏ္ဏနာ၌ နုသဒ္ဒါကြေသည်)။ တေနသမယေန ဗုဒ္ဓေါဘဂဝါ သာဝတ္ထိယံ ဝိဟရတိ။လ။ဗြဟ္မစရိယံစရတီတိဧတ္ထပါဌေ၊ ဤပါဠိ၌။ အာယသ္မာတိဧတံဝစနံ၊ သည်ကား။ ပိယဝစနံ၊ ချစ်သောစကားတည်း။(မေတ္တာရှိသောစကား ဟူလိုသည်)။ သေယျသကောတိ၊ ဟူသည်ကား။ တဿ ဘိက္ခုနော၊ ထိုရဟန်း၏။ နာမံ၊ အမည်တည်း။ အနုဘိရတောတိ၊ ဟူသည်ကား။ ဝိက္ခိတ္တစိတ္တော၊ ပြန့်လွင့်သော စိတ်ရှိ၏။ ကာမရာဂ ပရိဠာဟေန၊ ကာမရာဂ၏ ပူပန်ခြင်းဖြင့်။ ပရိဒယှမာနော၊ လောင်သည်ဖြစ်၍။(ပူပန်သည်ဖြစ်၍လည်းဟူ)။ အနုဘိရတော၊ မမွေ့လျော်။ ဂိဟိဘာဝံ၊ ကို။ ပတ္တယမာနော၊ သည်ဖြစ်၍။ အနဘိရတော၊ သည်ကား။ နှ၊ မဟုတ်။(ပနသဒ္ဒါကား-ဗျတိရေက ဇောတက တည်း။) သောတေန ကိသော ဟောတီတိပဒဿ၊ ၏။ အတ္ထော၊ အနက်ကို။ ဧဝံ၊ ဤသို့။ ဝေဒိတဗ္ဗော၊ သိအပ်၏။ သောသေယျသကော၊ ကသည်။ တေန အနဘိရတဘာဝေန၊ ဖြင့်။ ကိသော၊ ကြုံသည်။ ဟောတိ၊ ဖြစ်၏။
မောက္ခပ္ပဝေသာယ၊ နိဗ္ဗာန်သို့ဝင်ခြင်းငှာ။ မုခံ၊ ခံတွင်းသဖွယ်ဖြစ်သော။ ဝါ၊ တံခါးပေါက်သဖွယ်ဖြစ်သော။ ယံ ပါတိမောက္ခံ၊ အကြင် ပါတိမောက်ခေါ်, သိက္ခာပုဒ်သီလတော်ကို။ ပကာသိတံ၊ ထင်ရှားအပ်ပြီ။
`` နာမည်စသည်။ ။ အာစရိယပဏာမကို ပြပြီး၍ ယခုအခါ သံဝဏ္ဏေတဗ္ဗပါဠိ၏နာမည်နှင့် အကျိုးကိုလည်းကောင်း၊ ထိုပါဠိကို ဟောတော်မူသောပုဂ္ဂိုလ်၏ (ပြည့်စုံပုံ) ကိုလည်းကောင်း၊ ပြတော်မူလိုသော အရှင်မဟာဗုဒ္ဓဃောသဆရာသည် "ပါမောက္ခံ အနုဝဇ္ဇာနံ" အစရှိသောဂါထာကိုမိန့်။ [ဤဂါထာ၌ ပါတိမောက္ခံဖြင့် သံဝဏ္ဏေတဗ္ဗ(ဖွင့်ထိုက်သော ပါဠိတော်)ကို ပြ၏။ပါမောက္ခံ အနဝဇ္ဇာနံ မုခံ မောက္ခပ္ပဝေသာယဖြင့် သံဝဏ္ဏေတဗ္ဗပါဠိတော်၏ အကျိုးအာနိသင် (ဂုဏ်)ကို ပြ၏။မဟေသိနာဖြင့် ဒေသကပုဂ္ဂိုလ်နှင့် (ထိုပုဂ္ဂိုလ်လည်း သာမန်ပုဂ္ဂိုလ် မဟုတ်၍) သမ္ပတ္တိကို ပြသည်။]
**အနဝဇ္ဇာနံ**။ ။ "အပြစ် မရှိ" ဟု ဆိုလျှင် ကုသိုလ်သာမက, အပြစ်မရှိသော အဗျာတက ဓမ္မတို့နှင့်ပါ ဆိုင်၏၊ "ဆန့်ကျင်ဘက်" ဟုဆိုရာ၌ကား ကုသိုလ်တရားများနှင့်သာဆိုင်သည်။အနဝဇ္ဇာနံ၌ (အ) သည် (အကုသလာကဲ့သို့) ဝိရုဒ္ဓ အနက်ဟော (ဝဇ္ဇိတဗ္ဗာတိဝဇ္ဇာ၊ ရှောင်ကြဉ် ထိုက်သော အပြစ်တို့၊ဝဇ္ဇာယေဝ အဝဇ္ဇာ (အ အတွက်အနက် မရှိ) န+အဝဇ္ဇာ အနဝဇ္ဇာ။)
ဓမ္မာနံ။ ။ ကုသိုလ်ဟူသည်လည်း သိက္ခာသုံးပါးဖြင့် ချုံးလိုက်လျှင် သီလ သမာဓိ ပညာ သုံးမျိုးသာတည်း။ထိုတွင် ပါမောက္ခံ စသည်တို့၏ အရ သီလကို ယူရမည်ဖြစ်၍ပါရိသေသ နည်းအားဖြင့် ဓမ္မာနံ-အရတွင် သမာဓိ ပညာကိုသာ ယူရတော့သည်။
မုခံ။ ။ ထို သမာဓိ ပညာ တရားတို့၏ အဦးအစ ပါမောက္ခဖြစ်သော သီလသည် နိဗ္ဗာန်ဝင်ဖို့ရာ ခံတွင်း သို့မဟုတ် တံခါးသဖွယ်ဖြစ်၏။ခံတွင်းမပါလျှင် အစာမဝင်၍အဆီ သြဇာ ကိုယ်မှာ မပြန့်တော့သကဲ့သို့သီလမပါလျှင်လည်း သမာဓိ ပညာတို့ မဝင်နိုင်ကြ။သမာဓိ ပညာမဝင်နိုင်လျှင် သာသနာတော်၏အရသာဖြစ်သော ဈာန် မဂ် ဖိုလ် အဆီ သြဇာ မပြန့်နိုင်၊ တစ်နည်း-တံခါးမရှိလျှင် အိမ်တွင်း မဝင်နိုင်သကဲ့သို့ သီလမရှိလျှင်လည်း နိဗ္ဗာန်သို့ မဝင် နိုင်။
ပါတိမောက္ခံ။ ။ သိက္ခာပုဒ် သီလကိုလည်းကောင်း ထိုသီလများကို ပြသော ဒွေမာတိကာ ပါဠိတော်ကိုလည်းကောင်း "ပါတိမောက်" ဟုခေါ်သည်။ယခုပြမည့် ကင်္ခါဝိတရဏီ အဋ္ဌကထာသည် ထို ဒွေမာတိကာ ပါဠိတော်ကို အကျဉ်းအားဖြင့် ဖွင့်ပြသော အဋ္ဌကထာ ဖြစ်သည်။ထို့ကြောင့် ဤအဋ္ဌကထာကို "မာတိကာအဋ္ဌကထာ" ဟုလည်း ခေါ်ကြ၏။
သုရတေန။ ။ သုဘဒ္ဒါသည် သောဘန အနက်ဟော၊သောဘနေ+ရတော သုရတော၊ "ဒုရ်" ဟု သက္ကတ၌ရှိသော ဒု သည် နောက်ပုဒ် အစ၌ သရရှိလျှင် "ဒုရက္ခာတော" အစရှိသည်ဖြင့် (ရ်)လာ၏။နောက်၌ ဒွေဘာဝဌာနရှိလျှင် "ဒုဒ္ဒသံ" စသည်ဖြင့် ဒွေတော်ရောက်၏။ထို ၂ မျိုးမရှိလျှင် ဒီယပြု၍ "ဒူရမံ" ဟုဖြစ်၏။သု ဥပသာရကား မူလကပင် "သု" ဟုသာရှိသောကြောင့် ဒီဃ မဖြစ်နိုင်၊ ထို့ကြောင့် ဋီကာ၌ ဒီဃပြု၍ "သုရတေန" ဟူသည်ကိုစဉ်းစားပါ။
နိဝါတေန။ ။ နိဝတ္တော (နိရုဒ္ဓေါ ဝါ) ဝါတော ယသ္မာတိ နိဝါတော-လေ၏ ဆုတ်နစ်ရာ(ချုပ်ရာ)အရပ် (လေညိမ်သော အရပ်) ထို အရပ်ကဲ့သို့ ငြိမ်သက်သော ကိုယ်အမူအရာ နှုတ်အမူအရာ ရှိသူကိုလည်း "နိဝါတ" ဟုဆို၏။အဓိပ္ပါယ်ကား- "အစွယ်ကျိုးပြီး မြွေ၊ဦးချို ကျိုးပြီးနွား, ခြေသုတ်ပုဆိုး" အလားကဲ့သို့ တက်ကြွား ဝင့်ဝါခြင်း မရှိဘဲ နှိမ့်ချအပ်သောကိုယ် နှုတ် အမူအရာ ရှိသူ-ဟုဆိုလိုသည်။
သုစိလ္လေခ ဝုတ္တိနာ။ ။ "ဝတ္တတိ ဧတာယာတိ ဝုတ္တိ" ဝုတ္တိသဒ္ဒါသည် "ဇီဝနံ ဝုတ္တိ ဇီဝိကာ " အဘိဓာန်နှင့် အညီခန္ဓာကိုယ်၏ ဖြစ်ကြောင်း(အသက်မွေးမှု)ကို ဟော၏။ထိုဝုတ္တိသည် လောကအလိုက် မင်းအပြစ်ကင်း၍ သာသနာတော်အလိုက် ဝိနည်းအပြစ်ကင်း၍ သန့်ရှင်းစင်ကြယ်လျှင် သုစိဖြစ်၏။သုစွတီတိ သုစိ၊ ဒိဝါဒိ သုစ ဓာတ်, ဣပစ္စည်း၊ ပစ္စည်းအသုံးအဆောင် မများအောင် စွန့်လွှတ် လှူဒါန်း၍ မိမိမှာ ခေါင်းခေါင်းပါးပါး သုံးစွဲနေလျှင် သလ္လေခ ဖြစ်၏။သလ္လိခ-ပစ္စည်း ပရိက္ခရာနည်းပါးအောင် ခြစ်ပစ်တတ်၏။ဣတိ သလ္လေခေါ သုစိစ_သလ္လေခေါစ သုစိသလ္လေခါ-တို့၊ သုစိသလ္လေခါ+ဝုတ္တိ ယဿာတိ သုစိသလ္လေခဝုတ္တိ။
သဉ္ဇာတ ကင်္ခါနံ။ ။ ကခိ (ကင်္ခံ)ဓာတ်, အပစ္စည်း, ဣတ္တိဇောတက အာပစ္စည်း ကင်္ခါနံ ကင်္ခါ၊ သဉ္ဇာတာ+ကင်္ခါ ယေသံတိ သဉ္ဇာတကင်္ခါ၊ပုဒ်အနေအထား၌လည်းကောင်း၊ပုဒ်၏အနက်အဓိပ္ပါယ်၌လည်းကောင်း ဝိနည်းအဆုံးအဖြတ်၌လည်းကောင်း ယုံမှားသံသယဖြစ်နေကြသော ရဟန်းများကို "သဉ္ဇာတကင်္ခါ"ဟုဆိုသည်။သဉ္ဇာတကင်္ခါနံ ဘိက္ခုနံပုဒ်တို့ကို ကင်္ခါဝိတရဏတ္ထာယဝယ် ကင်္ခါဟူသော ဂမကသမာသ်ပုဒ် တစ်စိပ်၌စပ်။
ကင်္ခါဝိတရဏတ္ထာယ။ ။ ဝိပုဗ္ဗ, တရဓာတ်သည် လွန်မြောက်ခြင်း အနက်ကိုဟော၏။ဝိတရီယတေ-လွန်မြောက်ခြင်း၊ ဝိတရဏံ-ခြင်း၊ ကင်္ခါယ+ဝိတရဏံ ကင်္ခါဝိတရဏံ ("ဘာဝသာဓန, နောက်ပုဒ်ပြ, ရှေ့ကပုဒ်နှင့် ဆဋ္ဌီတွဲမြဲ" နိယာမ်)
ပရိပုဏ္ဏဝိနိစ္ဆ။ ။ ပရိပူရဟိ-ပြည့်စုံ၏။ဣတိ ပရိပုဏ္ဏော၊ ဝိနိစ္ဆီယတေ-ဆုံးဖြတ်အပ်၏။ဣတိ ဝိနိစ္ဆယော (ဆုံးဖြတ်အပ်သော အဆုံးအဖြတ်စကား)ဝိ+နိပုဗ္ဗ, စိဓာတ်, အပစ္စည်း၊ ပရိပုဏ္ဏော+ဝိနိစ္ဆယော ယဿာတိ ပရိပုဏ္ဏဝိနိစ္ဆယာ။
မဟာဝိဟာရ ဝါသီနံ။ ။ မဟန္တော ဝိဟာရော မဟာဝိဟာရော ကြီးကျယ်သောကျောင်းတိုက်၊ ဝသန္တိ သီလေနာတိ ဝါသိနော၊ မဟာဝိဟာရေ+ဝါသိနော မဟာဝိဟာရဝါသိနော၊ အရှင်ဗုဒ္ဓဃောသတို့လက်ထက်၌ သီဟိုဠ်ကျွန်းဝယ် ဇေတဝနဝါသိနိကာယ အဘယဂိရိဝါသိ နိကာယ မဟာဝိဟာရဝါသိနိကာယ, ဟု နိကာယ (ဂိုဏ်း) ၃မျိုးရှိ၏ အရှင်ဗုဒ္ဓဃောသသည် မဟာဝိဟာရဝါသိ နိကာယ၌ ပါဝင်၏။
ကင်္ခါဝိတရဏိံသုဘံ။ ။ ဝိတရတိ ဧတ္ထ ဧတာယဝါတိ ဝိတရဏီ (အဋ္ဌကထာပုဒ်ကိုငဲ့၍ ဣတ္ထိလိန်) ကင်္ခါယ+ဝိတရဏီ ကင်္ခါဝိတရဏီ၊ (ကရဏသာခ်, အဓိကရဏသာဓ်နောက်ပုဒ်မှတ်, ရှေ့ပါဌ်ဆဋ္ဌီ တွဲမြဲပြီ၊-နိယာမ်။) သောတတိ-တင့်တယ်၏။ဣတိ သုဘာ၊အနက်အဓိပ္ပါယ် ပြည့်စုံသဖြင့်လည်းကောင်း, သဒ္ဒါအနေအထား ကောင်းသဖြင့်လည်းကောင်း အနက်ထင်လွယ်သဖြင့်လည်းကောင်း တင့်တယ်သည်၊ "ကောင်းမြတ်သည်" ဟူလို။
ဝတ္တယိဿာမိ။ ။ တချို့စာ၌ "ဝဏ္ဏယိဿာမိ"ဟုရှိ၏။ "တဿ ဝဏ္ဏနံ"ဟုပါခဲ့ပြီ။ "အဖွင့်ဖြစ်သော ကင်္ခါဝိတရဏီ အဋ္ဌကထာကို ဖွင့်အံ့" ဟု အနက်အဓိပ္ပါယ် ထပ်သောကြောင့် "ဝတ္တယိဿာမိ"သာ သင့်၏ "အဖွင့်ဖြစ်သော ကင်္ခါဝိတရဏီအဋ္ဌကထာကို ဖြစ်စေပေအံ့"ဟူလို။
ဣတိ။ ။ "ဣတိဟေတု ပကာရေသု" စသော အဘိဓာန်လာ ဣတိ သဒ္ဒါ၏ အနက်တို့တွင် ပရိသမာပန-ပြီးဆုံးခြင်း အနက်ဟောတည်း၊ ရတနတ္တယ ပဏာမ ပုဗ္ဗာစရိယပဏာမ သံဝဏ္ဏေတဗ္ဗပါဠိ၏ အကျိုးအာနိသံသ ဒေသကပုဂ္ဂိုလ်, သံဝဏ္ဏေတဗ္ဗပါဠိဓမ္မ၊ ဤ အဋ္ဌကထာ၏ မှီရာနိဿယ ဤအဋ္ဌကထာ၏ အကျိုးပယောဇဉ်, ကရဏပ္ပကာရ, သညာ, ဝတ္တယိဿာမိ ဟူသော ပဋိညာဉ်များကို ပြဆိုရာဖြစ်သော စကားရပ် အပြီးသတ်ပြီ-ဟူလို။