နတ်နှင့်တကွသော လောကကိုဆုံးမတော်မူတတ်သော သဗ္ဗညုမြတ်စွာဘုရားသည်၊ ဒိယဍ္ဎကုက္ကု, အစရှိသော ဂါထာပုဒ်ဖြင့် တန်းဆာဆင်အပ်သော ဤကုက္ကုဇာတ်ကို၊ ဇေတဝန်ကျောင်းတော်၌ သီတင်းသုံးနေတော်မူစဉ်၊ မင်းအားဆုံးမခြင်းကိုအကြောင်းပြု၍ဟောတော်မူ၏။ ။
မင်းသည်လည်းကစားအံ့သောငှါ ဥယျာဉ်သို့သွား၍ ထိုဥယျာဉ်၌ လှည့်လည်၍ ထိုအိမ်သို့ဝင်၍မျှော်၍ကြည့်လတ်သော် အထွတ်ဝန်းကို မြင်၍မိမိအထက်၌ကျအံ့သည်မှကြောက်သောကြောင့်ထွက်၍အပ၌ရပ်လျက် တဘန်ကြည့်၍အဘယ်ကိုမှီ၍ အထွတ်သည်တည်သနည်းဟုဘယ်ကိုမှီ၍ အခြင်တို့သည်တည်ကုန်သနည်းဟုကြံ၍ဘုရားလောင်းကို မေးလိုရကား။ ။
(၉၉ဝ)ဒိယဍ္ဎကုက္ကူ ဥဒယေန ကဏ္ဏိကာ၊ဝိဒတ္ထိယော အဋ္ဌ ပရိက္ခိပန္တိ နံ။
သာ သိံသပါ သာရမယာ အဖေဂ္ဂုကာ၊ကုဟိံ ဌိတာ ဥပ္ပရိတော န ဓံသတိ။ ။
ဟူသောရှေးဦးစွာသောဂါထာကိုဆို၏။ ။
ထိုစကားကိုကြား၍ ဘုရားလောင်းသည် ယခုငါသည် မင်းအား ဆုံးမအံ့သောငှါဥပမာကိုရပြီဟုကြံ၍။ ။
(၉၉၁)ယာ တိံသတိ သာရမယာ အနုဇ္ဇုကာ၊ပကိရိယာ ဂေါပါဏသိယော သမံ ဌိတာ။
တာဟိ သုသင်္ဂဟိတာ ဗလသာ ပီဠိတာ၊သမံ ဌိတာ ဥပ္ပရိတော န ဓံသတိ။ ။
(၉၉၂)ဧဝမ္ပိ မိတ္တေဟိ ဒဠှေဟိ ပဏ္ဍိတော၊အဘေဇ္ဇရူပေဟိ သုစီဟိ မန္တိဘိ။
သုသင်္ဂဟီတော သိရိယာ န ဓံသတိ၊ဂေါပါဏသီ ဘာရဝဟာဝ ကဏ္ဏိကာ။ ။
ဟူသောနှစ်ဂါထာတို့ကိုဆို၏။ ။
(၉၉၁-၉၉၂)မဟာရာဇ၊ မြတ်သောမင်းကြီး။ တိံသတိ၊ သုံးဆယ်သော။ သာရမယာ၊ အနှစ်ဖြင့်ပြီးကုန်သော။ အဖေဂ္ဂုကာ၊ အကာမရှိကုန်သော။ ယာဂေါပါနသိယော၊ အကြင်အခြင်တို့သည်။ ပကိရိယာပရိဝါရိတာ၊ ထက်ဝန်းကျင်မှရံကုန်သည်ဖြစ်၍။ သမံဌိတာသမဘာဂေနဌိတာ၊ မျှသောအဘို့ဖြင့်တည်ကုန်၏။ တာဟိ၊ ထိုမျှသော အဖို့ဖြင့်ထက်ဝန်းကျင်ဝန်းရံ၍တည်ကုန်သော အခြင်တို့သည်။ ဗလသာဗလေန၊ အားအစွမ်းဖြင့်။ ပီဠိတာ၊ ညှပ်နှိပ်၍။ သုသင်္ဂဟိတာ၊ ကောင်းစွာထောက်ပံ့အပ်သော။ သာကဏ္ဏိကာ၊ ထိုအမွှန်းအထွတ်ထုဗိကာသည်။ သမံဌိတာသမဘာဂေနဌိတာ၊ မျှသောအဘို့ဖြင့်တည်သည်ဖြစ်၍။ ဥပရိတော၊ အထက်မှ။ နဓံသတိ၊ မကျ။ ။
မဟာရာဇ၊ မြတ်သောမင်းကြီး။ ဧဝံပိ၊ ဤအတူလည်း။ ပဏ္ဍိတော၊ ဉာဏ်ပညာနှင့်ပြည့်စုံသော။ ရာဇာ၊ မင်းသည်။ ဒဠှေဟိ၊ မြဲမြံကုန်သော။ အဘိဇ္ဇရူပေဟိ၊ ကုန်းချောဖျက်လည်းမပျက်မကွဲသောသဘောရှိကုန်သော။ သုစီဟိ၊ စင်ကြယ်သောအကျင့်အာစာရ ရှိကုန်သော။ မန္တိဘိ၊ အတိုင်အပင်နှုတ်မှုရေးရာ လိမ္မာကုန်သော။ မိတ္တေဟိ၊ ကလျာဏမိတ်တို့သည်။ သုသင်္ဂဟိတော၊ ကောင်းစွာသိမ်းပိုက်အပ်သည်ဖြစ်၍။ သိရိယာ၊ ဘုန်းကြက်သရေမှ။ နဓံသတိ၊ မဆုတ်ယုတ်မပျက်မစီး။ ကိမိဝ၊ အဘယ်ကဲ့သို့နည်းဟူမူကား။ ဂေါပါနသိဘာရဝဟာ၊ အခြင်တည်း ဟူသောဝန်ကိုဆောင်သော။ ကဏ္ဏိကာဣဝ၊ အထွတ်ထုဗိကာကဲ့သို့တည်း။ ။
မင်းသည်ဘုရားလောင်းဆိုစဉ်လျှင် မိမိအမူအရာကိုမှတ်၍ အထွတ်ရှိသော် အခြင်တို့သည်မတည်ကုန်။ အခြင်တို့သည် မထောက်ပံ့ အပ်ကုန်သည်ရှိသော်အထွတ်သည်မတည်။ အခြင်တို့သည် ပျက်စီးကုန်သည် ရှိသော်အထွတ်သည်ကျ၏။ ဤအတူလျှင်တရားမစောင့်သော မင်းသည်မိမိအဆွေခင်ပွန်း ဖြစ်ကုန်သော အမတ်တို့ကို၎င်း၊ ဗိုလ်ပါတို့ကို၎င်း၊ ပုဏ္ဏားသူကြွယ်တို့ကို၎င်းမထောက်ပံ့သည်ရှိသော် ထိုသူတို့ ပျက်စီးကုန်လတ်သော် ထိုသူတို့မထောက်ပံ့အပ်သည်ဖြစ်၍ အစိုးရခြင်းဘုန်းကြက်သရေယုတ်ရာ၏။ မင်းသည် တရားစောင့်ရာ၏ ဟုကြံ၏။ ထိုအခါမင်းအားထိုခဏ၌လက်ဆောင်အကျိုးငှါ ရှောက်သီးကိုဆက်ကုန်၏။ မင်းသည်၊ အဆွေရှောက်သီးကိုစားလော့ဟု ဘုရားလောင်းအားပေး၏။ ဘုရားလောင်းသည်ရှောက်သီးကိုယူ၍၊ မြတ်သောမင်းကြီး၊ ဤရှောက်သီးကိုစားအံ့သောငှါမသိကုန်သောသူတို့သည်ခါးသည်ကိုမူလည်းပြုကုန်၏။ ချဉ်သည်ကိုမူလည်းပြုကုန်၏။ သိကုန်သောပညာရှိတို့တမူကား အခါးကိုပယ်၍အချဉ်ကိုမထုတ်မူ၍ရှောက်သီး၏ အရသာကိုမပျက်စီးစေ၍လျှင်စားကုန်၏ဟုဆို၍ မင်းအားဥပမာဖြင့်ဥစ္စာစုခြင်း၏ အကြောင်းကိုပြလိုသည်ဖြစ်၍။ ။
(၉၉၃)ခရတ္တစံ ဗေလ္လံ ယထာပိ သတ္ထဝါ၊အနာမသန္တောပိ ကရောတိ တိတ္တကံ။
သမာဟရံ သာဒုံ ကရောတိ ပတ္ထိဝ၊အသာဒုံ ကယိရာ တနုဗန္ဓမုဒ္ဓရံ။ ။
(၉၉၄)ဧဝမ္ပိ ဂါမနိဂမေသု ပဏ္ဍိတော၊အသာဟသံ ရာဇဓနာနိ သင်္ဃရံ။
ဓမ္မာနုဝတ္တီ ပဋိပဇ္ဇမာနော၊သ ဖာတိ ကယိရာ အဝိဟေဌယံ ပရံ။ ။
ဟူသောဤနှစ်ဂါထာတို့ကိုဆို၏။ ။
မင်းသည် ဘုရားလောင်းနှင့်တကွတိုင်ပင်လျက် ရေကန်ကမ်းနားသို့ သွား၍ရေကန်၌ကောင်းစွာပွင့်သောနေလုင်ကဲ့သို့သော အဆင်းရှိသော ရေဖြင့်မလိမ်းကျံသောပဒုမာကိုမြင်၍။ အဆွေ၊ ဤပဒုမာသည်ရေ၌ဖြစ်လျက်လျှင် ရေသည်မလိမ်းကျံသည်ဖြစ်၍တည်၏ဟုဆို၏။
ထိုအခါမင်းကို ဘုရားလောင်းသည်၊ မြတ်သောမင်းကြီး၊ မင်းမည်သည် ဤသို့သဘောရှိသည်ဖြစ်ရာ၏ဟုဆုံးမလိုရကား။ ။
(၉၉၅)ဩဒါတမူလံ သုစိဝါရိသမ္ဘဝံ၊ဇာတံ ယထာ ပေါက္ခရဏီသု အမ္ဗုဇံ။
ပဒုမံ ယထာ အဂ္ဂိနိကာသိဖာလိမံ၊န ကဒ္ဒမော န ရဇော န ဝါရိ လိမ္ပတိ။ ။
(၉၉၆)ဧဝမ္ပိ ဝေါဟာရသုစိံ အသာဟသံ၊ဝိသုဒ္ဓကမ္မန္တမပေတပါပကံ။
န လိမ္ပတိ ကမ္မကိလေသ တာဒိသော၊ဇာတံ ယထာ ပေါက္ခရဏီသု အမ္ဗုဇံ။ ။
ဟူသောဤနှစ်ဂါထာတို့ကိုဆို၏။ ။
(၉၉၅-၉၉၆)ပေါက္ခရဏီသု၊ ရေကန်တို့၌။ ဇာတံ၊ ဖြစ်သော။ ဩဒါတမူလံ၊ ဖြူစင်သောအမြစ်ရှိသော။ သုစိ၊ စင်ကြယ်စွာသော။ ဝါရိသမ္ဘဝံ၊ ရေ၌ဖြစ်သော။ အမ္ဗုဇံ၊ အမ္ဗုဇမည်သော။ အဂ္ဂိနိကာသိဖါလိမံ၊ နေအရောင်ကြောင့်ပွင့်သော။ ပဒုမံ၊ ပဒုမာသည်။ ကဒ္ဒမောကဒ္ဒမေ၊ ညွန်၌။ နလိမ္ပတိယထာ၊ မလိမ်းကျံ၏သို့။ ရဇောရဇေ၊ မြူ၌။ နလိမ္ပတိယထာ၊ မလိမ်းကျံ၏သို့။ ဝါရိဝါရိမှိ၊ ရေ၌။ နလိမ္ပတိယထာ၊ မလူးလည်းမကပ်ငြိ၏သို့။ ။
ဧဝံပိ၊ ဤအတူလည်း။ ဝေါဟာရသုစိံ၊ တရားစောင့်ကုန်သောရှေးမင်းတို့သည်ထားအပ်သောအဆုံးအဖြတ်တရား၌စင်ကြယ်သော။ အသာဟသံ၊ နိုင်ထက်မူခြင်းကင်းထသော။ ဝိသုဒ္ဓကမ္မံ၊ စင်ကြယ်သောအမှုရှိထသော။ အပေတပါပကံ၊ မကောင်းမှုမှကင်းထသော။ တံ၊ ထိုမင်းကို။ ကမ္မကိလေသော၊ ပါဏာတိပါတ အဒိန္နာဒါန ကာမေသုမိစ္ဆာစာရ မုသာဝါဒ ဟူသောဤကမ္မကိလေသာမည်သော အကုသိုလ်သည်။ နလိမ္ပတိ၊ မလိမ်းကျံ။ တာဒိသော၊ ထိုသို့သဘောရှိသောမင်းသည်။ ပေါက္ခရဏီသု၊ ရေကန်တို့၌။ ဇာတံ၊ ဖြစ်သော။ အမ္ဗုဇံ၊ ကြာသည်။ အနုပလိတ္တံယထာ၊ ရေအစရှိသည်တို့ဖြင့်မလိမ်းကျံသကဲ့သို့။ ဧဝံတထာ၊ ထိုအတူ။ အနုပလိတ္တောနာမ၊ ကမ္မကိလေသာမည်သော အကုသိုလ်တို့သည် မလိမ်းကျံသောမင်းမည်၏။ ။
(ပရိက္ခိပန္တိနန္တိတံပနေတံအဋ္ဌဝိဒတ္ထိယောပရိက္ခိပန္တိ ပရိက္ခေပတောအဋ္ဌဝိဒတ္ထိယောတိဝုတ္တံဟောတိ။ ဟူသော ဤအဋ္ဌကထာကိုမြော်၍ အနက်ယောဇနာသည်။ ။ သိံသပါကားရင်းတိုက်ဟော။ ။ ကပိလာတုစသိံသပါ။(အဘိဓာန်)။ ။ ဒွယံပိစ္ဆိလာယံ။ ကပိ စလနေ။ ဣလော။ သာသအနုသိဋ္ဌိယံ။ သိသဣစ္ဆာယံဝါ။ အပေါ။ နိဂ္ဂဟိတာဂမော။ သိံသပါ။ (၎င်းဋီကာ)။ ။
သတ္ထံအဿအတ္ထီတိသတ္ထဝါ။ ။ ကောင်းသောအရသာကိုဟောသောသာဒုသဒ္ဒါသည်တတိယက္ခရာ။ ။ ပထဝိယာဣဿရောပတ္ထိဝေါ၊ဏော၊ဒွိတ္တံဣတ္တဉ္စ။(အဘိဓာန်ဋီကာ)။ ။ အသာဟသံအသာဟသိယံတဏှာယဝသံအဂစ္ဆန္တေါ။ (အဋ္ဌကထာ)။ ။ အသာဟသိ ယန္တိတဏှာယရူပါဒီသုအာရမ္မဏေသုသဟသာဝတ္တနတောသာဟသိနာမတဏှာ။ တဿာတဏှာယဝသံအဂစ္ဆန္တောတိဝုတ္တံဟောတိ။ (၎င်းဋီကာ)။ ။
ဒသန္နံရာဇဓမ္မာနံ အနုဝတ္တနေနဓမ္မာနုဝတ္တိဟုတွာ ပဋိပဇ္ဇမာနော။ သောအတ္တနောစ ပရေသဉ္စဖါတိံ ဝဍ္ဎိံကရေယျ ပရံအဝိဟေဌေ န္တောယေဝ။ ။ ဟူသောအဋ္ဌကထာကိုရှု၍ဓမ္မာနုဝတ္တိနောင်ဟုတွာပါဌသေသထည့်၍ယောဇနာသည်။ ဆန်းအလို့ငှါ နိဂ္ဂဟိတ်လာ၍ ဓမ္မာနုဝတ္တိံပါဌ်ရှိသည်။ ဖါတိ၌ကားနိဂ္ဂဟိတ်ကိုချေသည်။ အဝိဟေဌယံ၌မုဒ္ဓဇဌနှင့်လိုသည်။ သုစိ၌လည်း နိဂ္ဂဟိတ်ကိုချေသည်။ ။
အဂ္ဂိနိကာသိဖာလိမန္တိ အဂ္ဂိနိကာသိနာသူရိယေနဖါလိတံ ဝိကသိတန္တိအတ္ထော။ ဟူသောအဋ္ဌကထာကိုရှု၍ အတ္ထယောဇနာသည်။ ဤအဖွင့်ပါဠိကိုရခဲ၍မြဲမြဲမှတ်ကြ။ ။ နကဒ္ဒမေါနရဇောနဝါရိလိမ္ပတီတိနေဝကဒ္ဒမောနရဇောနဥဒကံ လိမ္ပတိနမက္ခေတီတိအတ္ထော။ လိပ္ပတိစ္စေဝဝါပါဌော။ ဘုမ္မတ္ထေဝါ ဧတာနိပစ္စတ္တဝစနါနိ။ ဧတေသုကဒ္ဒမာဒီသုနလိပ္ပတိနအလ္လီယတီတိအတ္ထော။ ။ ဤအဋ္ဌကထာ၌နမက္ခေတီတိအတ္ထော၊ ဟူသောရှေးနည်းအလို။ ပဒုမံ၊ ကို။ ကဒ္ဒမော၊ သည်။ နလိမ္ပတိ၊ မလိမ်းကျံစသည်ဖြင့်။ ယောဇနာ၍ရုဓာဒိဂိုဏ်းမှတ်။ လိပ္ပတိစ္စေဝဝါပါဌော ဟူသောနောက်နည်းအလို။ ပဒုမံ၊ သည်။ ကဒ္ဒမောကဒ္ဒမေ၊ ၌။ နလိပ္ပတိ၊ မကပ်ငြိမလူးလည်း။ စသည် ယောဇနာ၍ဒိဝါဒိဂိုဏ်းမှတ်။ ထိုနှစ်နည်းတွင်နောက်နည်းကိုသာယောဇနာခဲ့သည်။ ဝေါဟာရသုစိန္တိ၊ ပေါရာဏေဟိဓမ္မိကရာဇူဟိလိခါပေတွာ ဌပိတဝိနိစ္ဆယဝေါဟာရေသုစိံ။ အဂတိဂမနံ ပဟာယဓမ္မေနဝိနိစ္ဆယကရန္တိအတ္ထော။ အသာဟသန္တိ ဓမ္မိကဝိနိစ္ဆယေဌိတတ္တာယေဝသာဟသိကကြိယာဝိရဟိတံ။(အဋ္ဌကထာ)။ ။
ဤ၌အသာဟသံသည်ရှေးနည်းနှင့်မတူ၊ ဌာနကွဲ၍အနက်ကွဲသည်။ ။
ကမ္မကိလေသကားအဝိဘတ္တိကနိဒ္ဒေသ။ ထိုကြောင့်။ နလိမ္ပတိကမ္မကိလေသတာဒိသောတိရာဇာနံ ပါဏာတိပါတောအဒိန္နာဒါနံကာမေသုမိစ္ဆာစာရောမုသာဝါဒေါတိအယံ ကမ္မကိလေသောနအလ္လီယတိ။ အဋ္ဌကထာ၌မိန့်သောဝ်။ ။ တာဒိသောကားအတ္ထဝါကျတခြားဖြစ်သည်။ ထိုကြောင့်။ ကိံကာရဏာတာဒိသောဟုအဋ္ဌကထာမိန့်သောဝ်။
ကုက္ကုဇာတကံ ပဌမံ။၃၉၆။